Skënder Halili, ylli i Tiranës që diktatura e largoi nga fusha, por nuk mundi ta fshinte nga historia
Në historinë e futbollit shqiptar ka emra që kujtohen për trofetë, të tjerë për golat, ndërsa disa mbeten në kujtesë për klasin, personalitetin dhe një karrierë që mund të kishte qenë shumë më e madhe, nëse nuk do të ishte ndërprerë dhunshëm. Një prej tyre është padyshim Skënder Halili, një nga qendërmbrojtësit më të spikatur që ka nxjerrë futbolli shqiptar.
Halili lindi në Tiranë më 20 gusht 1940. Ai u formua në radhët e Puna Tiranës, përpara se të kalonte te skuadra e parë e 17 Nëntorit, emri me të cilin njihej atëherë KF Tirana. Në vitin 1959, gjatë shërbimit ushtarak, kaloi te Dinamo, ku luajti deri në vitin 1961. Më pas u rikthye te 17 Nëntori, aty ku do të ndërtonte pjesën më të rëndësishme të karrierës së tij.
Një qendërmbrojtës përpara kohës së tij
Skënder Halili nuk ishte thjesht një mbrojtës që dinte të ndalonte sulmuesit. Në kujtimet e atyre që e panë duke luajtur, ai përshkruhet si një futbollist me elegancë, korrektësi, saktësi dhe pozicionim të jashtëzakonshëm.
Pikërisht këto cilësi u evidentuan edhe shumë vite më vonë nga Presidenti i Republikës, Ilir Meta, i cili në vitin 2018 e vlerësoi Halilin, pas vdekjes, me titullin “Kalorës i Urdhrit të Skënderbeut”, duke e cilësuar si një “qendërmbrojtës model në historinë e futbollit shqiptar” dhe kampion të mbrojtjes me Tiranën, Dinamon dhe Kombëtaren.
Me 17 Nëntorin, Halili ishte pjesë e një brezi të artë të futbollit tiranas. Ai fitoi kampionatin shqiptar në sezonet 1964-65 dhe 1965-66, ndërsa më parë, me Dinamon, kishte qenë pjesë e skuadrës që fitoi kampionatin e vitit 1960. Me 17 Nëntorin fitoi gjithashtu Kupën e Republikës në sezonin 1962-63.
Halili edhe kuqezi
Halili ishte gjithashtu pjesë e kombëtares shqiptare. Ai luajti 11 ndeshje ndërkombëtare për Shqipërinë, gjatë periudhës 1963-1965. Debutimin e bëri në qershor 1963, në një ndeshje eliminatore olimpike kundër Bullgarisë, ndërsa ndeshjen e fundit me fanellën kuqezi e zhvilloi në eliminatoret e Kupës së Botës kundër Irlandës së Veriut, në nëntor 1965.
Në dokumentacionin statistikor të kohës, emri i tij shfaqet edhe në skuadrat e Tiranës që morën pjesë në kompeticionet evropiane.
Një karrierë e prerë në moshën 26-vjeçare
Por historia e Skënder Halilit nuk mund të tregohet vetëm përmes futbollit. Në vitin 1966, kur ishte vetëm 26 vjeç dhe ndodhej në një periudhë të rëndësishme të karrierës, ai u arrestua dhe u burgos. Burimet e kohës, ato zyrtare, e lidhnin këtë me akuzën për tregti në tregun e zi. Pas burgimit, ai u dërgua për të punuar në minierat e kromit në Bulqizë dhe karriera e tij futbollistike mori fund.
Një version më i detajuar i historisë së tij, i trajtuar nga studiuesi dhe historiani i futbollit Giovanni Armillotta, e lidh problemin e Halilit edhe me konfliktin e tij me strukturat shtetërore pas shërbimit ushtarak dhe me dëshirën për t’u rikthyer te 17 Nëntori, në vend që të qëndronte te Dinamo.
Pra, një futbollist që ishte ende në moshën 26-vjeçare, me kombëtaren pas vetes dhe me një të ardhme të madhe përpara, u largua nga fusha pikërisht në momentin kur mund të pritej kulmi i karrierës së tij.
Një jetë që përfundoi shumë herët
Skënder Halili u nda nga jeta në dhjetor 1982, në Tiranë, në moshën vetëm 42-vjeçare. Por historia e tij nuk përfundoi me vdekjen.
Në vitin 2018, shteti shqiptar e nderoi zyrtarisht pas vdekjes me “Urdhrin e Kalorësit të Skënderbeut”, duke njohur jo vetëm futbollistin, por edhe figurën njerëzore që kishte mbetur në kujtesën e sportdashësve.
Dhe më shumë se katër dekada pas vdekjes, emri i tij vazhdon të rikthehet në vëmendje. Në tetor 2024 u prezantua dokumentari “10 ditë me babanë tim”, një film i realizuar nga gazetari Fatmir Mëneri, i kërkuar nga vajza e Halilit, Belma, e cila nuk kishte mundur ta njihte të atin. Dokumentari përdor fotografi dhe pamje të kohës, si edhe dëshmi të njerëzve të sportit, për të rikthyer në kujtesë figurën e futbollistit.
Një emër që mbeti i lavdishëm
Ndoshta për këtë arsye Skënder Halili nuk është thjesht një ish-futbollist i Tiranës. Ai është një nga ato histori të rralla të futbollit shqiptar ku sporti, talenti dhe historia e një vendi ndërthuren në mënyrë dramatike.
Ai ishte qendërmbrojtësi elegant i 17 Nëntorit, kampioni me Tiranën dhe Dinamon, futbollisti i kombëtares shqiptare, një lojtar që u vlerësua për korrektësinë, inteligjencën dhe pozicionimin e tij në fushë. Por ishte edhe një talent i madh të cilit iu prenë krahët shumë herët.
Nëse karriera e tij nuk do të ishte ndërprerë në moshën 26-vjeçare, askush nuk mund ta dijë se deri ku do të kishte arritur. Pikërisht kjo e bën historinë e tij edhe më të dhimbshme.
Skënder Halili iku shumë herët, por nuk u harrua, sepse disa futbollistë mbeten në statistika. Legjendat mbeten në kujtesë.
Dhe Skënder Halili është padyshim legjendë bardheblu, por edhe më tepër se kaq.
Skënder Halili dhe arrestimi nga diktatura
E nisi futbollin që fëmijë, kur luante futboll së bashku me Panajo Panon dhe kalamaj të tjerë të rrugës “Fortuzi”.
Pastaj në vitet ‘55 – ’56, kur nisi të merrte pjesë dhe me ekipin e të rinjve të 17 Nëntorit që drejtohej nga Xhavit Demneri, njeri i heshtur që me aq pasion, veç dy të mësipërmve, përgatiti një brez të tërë të rinjsh, si Fatmir Frashërin, Gëzim Kasmin, Skënder Hykën, Bari Ishkën, Niko Xhaçkën, Pavllo Bukovikun, vëllezërit Osman dhe Ali Mema, Bixh Bytyçi, Perikli Dhales e plot të tjerë që luajtën edhe me përfaqësuesen tonë. Halili pati një ngritje të furishme. Kampion kombëtar me të rinjtë e 17 Nëntorit (1956 – ‘58), kur ishte 18 vjeç, e pastaj ndër futbollistët më të mirë të rritur të kësaj skuadre, më 1958 – ‘59.
Më 1963, ende pa mbaruar shërbimin ushtarak, krerët madhorë të Ministrisë së Brendshme, i kërkojnë Halilit, të mos kthehet te 17 Nëntori, sepse, duke luajtur përsëri me Dinamon, kampione e vitit 1960, do t’i krijohen kushte shumë më të mira materiale.
Por Halili nuk pranon. Ai shprehet me këmbëngulje të rikthehet te shokët e tij të 17 Nëntorit, me te cilët është rritur. Ata të Ministrisë së Brendshme nuk kanë nga t’ia mbajnë, por nuk ia harrojnë.
Tashmë 17 Nëntori, i drejtuar nga Myslym Alla, po shpërthente; jo vetëm matej denjësisht me Partizanin dhe Dinamon, por edhe i mposhtte. Ndër heronjtë e skuadrës ishtee Halili, qendërmbrojtës i shquar, më i shquari nga tërë qendërmbrojtësit tanë deri në vitet ’60-të dhe madje edhe sot në radhët e qendërmbrojtësve, më të mirë në historinë e futbollit shqiptar.
Erdhi kështu shtatori i vitit 1966. 17 Nëntori kampion do të ndeshej në Oslo për turin e parë të Kupës së Kampionëve, (sot Liga e Kampionëve), me kampionen e Norvegjisë, Fredrikstadt. Futbollistët ishin grumbulluar në një hotel modest të Tiranës. Dhe ja e papritura:
“Ne ishim duke fjetur, − tregonte Gëzim Kasmi, − ish-futbollist i njohur i 17 Nëntorit, − kur befas në mëngjes herët, dëgjuam disa britma poshtë, pastaj në rrugë dhe nëpër shkallët e hotelit. Dëgjuam më pas të përmendej emri i Skënder Halilit. Asnjë nga ne nuk guxonte të hapte derën e dhomës. Nga ora 9.30 erdhën përgjegjësit e klubit dhe na dhanë lajmin, se do të largoheshim nga hoteli. 17 Nëntori nuk do të shkonte enë Norvegji, për tae zhvilluar ndeshjen, na thanë”.
Kishin arrestuar Skënder Halilin. Për tri orë dore dhe 57 dollarë, që kishin gjetur në shtëpi, e dënuan me 1e vit burg këtë talent të rrallë. Hakmarrje e diktaturës komuniste shqiptare ndaj tij. Sa e sa sportistë ose artistë kishin marrë gjatë turneve jashtë vendit pak dollarë për të blerë nga ato sende kinkaleri që mungonin prej vitesh në tregun tonë! Dhe Sigurimi kishte mbyllur të dy sytë. Mund t’i mbyllte edhe për Skënder Halilin, mund t’i jepte një paralajmërim që të mos e përsëriste, sepse ishte futbollist që nuk i duhej vetëm 17 Nëntorit, por edhe përfaqësues sonë, sepse një i tillë si ai do të mungonte për vite e vite në fushat e futbollit.
Por diktatura komuniste shqiptare ishte egërsuar dhe donte tae dënonte edhe vetë klubin e 17 Nëntorit. Kështu, Kasmi thirret ushtar dhe dërgohet në Skrapar për të hapur toka të reja. Emisarët e Ministrisë së Mbrojtjes nuk marrin parasysh se ai ka mbaruar arsimin e lartë. Në zbor ushtarak dyvjeçar merret dhe dërgohet në Shkodër edhe Ali Mema. Edhe ai me arsim të lartë.
Dhe ja, në qershor të vitit 1967, 17Nëntori, përjashtohet së bashku me Partizanin për grindje dhe sjellje të pahijshme të futbollistëve të të dyja skuadrave, kur tiranasit fitojnë ndeshjen, (2−1), dhe janë shumë pranë fitimit për të tretën herë radhazi të titullit kampion. Dhe kështu titulli i mbetet në derë… Dinamos.
Skeda
Datëlindja: 20 gusht 1940 Tiranë.
Roli: Qendërmbrojtës i lirë.
Ekipet ku është aktivizuar: Të rinjtë e Tiranës 1954-1957; Puna e Tiranës 1957-1959; Dinamo 1960-1962; 17 Nëntori 1963-1966.
Me kombëtaren: Luajtur në 9 ndeshje.
Tituj e trofe: Kampion me të rinjtë e Tiranës 1956, 1957; me Dinamon 1960; me 17 Nëntorin 1964-1965, 1965-1966. Kupa e Shqipërisë: Dinamon 1960; Kupa “50 vjetori i Pavarësisë” me Dinamon 1962.
Karriera si trajner: Me grupmoshat e 17 Nëntorit.
Vlerësime: “Mjeshtër Sporti”, “Mjeshtër i Merituar”, “Simbol i qytetit të Tiranës”, “Nderi i sportit shqiptar”, “Mjeshtër i Madh”, “Kalorës i Urdhërit të Skënderbeut”
U nda nga jeta: 13 dhjetor 1982
Përjetësimi: Nga viti 2000, qendra stërvitore e FK Tirana mban emrin “Skënder Halili”