Lufta me Iranin po shkakton një krizë të re
Lufta në Lindjen e Mesme dhe pasojat e saj në tregjet ndërkombëtare po shndërrohen në një krizë të re borxhi për vendet në zhvillim, paralajmëron ish-kryetari i Komisionit të African Union, Moussa Faki Mahamat.
Në një analizë të publikuar më 4 qershor, Mahamat argumenton se rritja e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve, e nxitur nga konflikti me Iranin, po godet veçanërisht vendet e varfra dhe ato në zhvillim, të cilat tashmë përballen me nivele të larta borxhi dhe kosto gjithnjë e më të mëdha financimi.
Sipas tij, rrënjët e krizës aktuale shtrihen që në dekadën e kaluar, kur normat e ulëta të interesit i shtynë shumë vende me të ardhura të ulëta dhe mesatare të marrin hua në dollarë. Pas pandemisë së COVID-19, rritja e normave të interesit dhe forcimi i dollarit amerikan e bënë shërbimin e këtij borxhi shumë më të kushtueshëm.
Në fund të vitit 2023, borxhi i jashtëm i vendeve në zhvillim arriti në 11.4 trilionë dollarë, ndërsa pagesat e interesave u rritën me 26% krahasuar me dy vite më parë. Sipas të dhënave të përmendura në analizë, 54 vende po shpenzojnë të paktën 10% të buxheteve të tyre vetëm për pagesat e interesave të borxhit.
Situata është përkeqësuar më tej nga rritja e çmimeve të energjisë pas konfliktit me Iranin, veçanërisht për shtetet që varen nga importet e naftës dhe gazit. Në të njëjtën kohë, shumë vende po përballen me nevoja të mëdha rifinancimi dhe me kushte më të ashpra në tregjet ndërkombëtare.
Sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar, në fund të marsit nëntë vende ndodheshin tashmë në krizë borxhi, ndërsa 23 të tjera konsideroheshin me rrezik të lartë dhe 28 me rrezik të moderuar.
Mahamat u bën thirrje institucioneve financiare ndërkombëtare të ndërhyjnë me masa urgjente. Ai propozon që FMN-ja të zgjerojë programet emergjente të financimit, ndërsa bankat shumëpalëshe të zhvillimit të rrisin kreditimin për ekonomitë më të goditura.
Gjithashtu, ai kërkon përshpejtimin e proceseve të ristrukturimit të borxhit dhe mbështet ide si shkëmbimet e borxhit për investime në klimë, shëndetësi apo arsim, si dhe mekanizma që u lejojnë vendeve të pezullojnë përkohësisht pagesat në rast krizash të mëdha.
Megjithatë, sipas tij, këto masa mund të mos jenë të mjaftueshme përballë përmasave të krizës aktuale. Ai kujton se gjatë pandemisë së COVID-19, bashkëpunimi ndërkombëtar lejoi pezullimin e përkohshëm të pagesave të borxhit për shumë vende dhe argumenton se një përgjigje e ngjashme globale nevojitet edhe sot.
“Edhe një herë, një krizë globale po rëndon në mënyrë disproporcionale vendet që nuk e shkaktuan atë. Komuniteti ndërkombëtar ka detyrimin të reagojë”, përfundon Mahamat.