Si i mbijetoi Mbreti Zog paktit sekret të Musolinit për ta zhdukur?
Përpara se tanket italiane të zbarkonin në Durrës më 7 prill 1939, diktatori Benito Musolini dhe Ministri i tij i Jashtëm, Galeazzo Ciano, tentuan me çdo kusht ta hiqnin qafe Mbretin Zog përmes operacioneve të fshehta. Marrëdhëniet mes dy liderëve ishin përkeqësuar sepse Zogu po i rezistonte gllabërimit të plotë të Shqipërisë nga Italia.
Kur ryshfetet dhe kërcënimet dështuan, Roma nisi planet për eliminimin fizik ose rrëmbimin e tij.
Tri komplotet e fshehta italiane brenda pak muajve
Sipas historianëve të Ballkanit, si Bernd Fischer, Italia fashiste organizoi të paktën tri tentativa të njëpasnjëshme:
* Komploti i Dasmës (Maj 1938): Gjatë martesës së Mbretit Zog me Mbretëreshën Geraldinë, Galeazzo Ciano mori pjesë si dëshmitar (kumbar) i dasmës. Plani italian ishte që të shfrytëzohej kaosi, turmat e mëdha dhe paradat mbretërore për ta rrëmbyer ose vrarë mbretin në mes të festës.
* Plani i Rrëmbimit (Dhjetor 1938): Ciano organizoi një tjetër tentativë sekrete për të rrëmbyer çiftin mbretëror përpara se të niste pushtimi ushtarak, me qëllim që vendi të mbetej pa udhëheqës.
* Snajperi mbi çati (Janar 1939): Operativët e inteligjencës italiane arritën të poziciononin një pushkë snajper në çatinë e një ndërtese pranë kopshtit të Pallatit Mbretëror në Tiranë, duke pritur daljen e Zogut.
Pse dështuan planet e inteligjencës fashiste?
Spiunazhi italian doli të ishte i ngathët dhe untershtoi tërësisht sistemin e brendshëm të sigurisë në Shqipëri. Mbreti Zog i mbijetoi këtyre komploteve (dhe rreth 50 atentateve të tjera përgjatë jetës së tij) falë dy faktorëve kryesorë, paranojës së tij obsesive dhe një rrjeti të jashtëzakonshëm të kundërzbulimit.
“Kështjella” e sigurisë së Mbretit Zog:
* Garda e Matit dhe Besa: Zogu nuk i besonte ushtrisë standarde për sigurinë e tij të afërt. Garda e tij personale përbëhej ekskluzivisht nga burra të zonës së tij të lindjes, Matit, duke u bazuar te besnikëria fisnore dhe kanuni (Besa). Ishin pikërisht këta rojtarë që zbuluan snajperin italian mbi çati në janar 1939, përpara se ai të qëllonte.
* Kuzhina e nënës (Sadije Toptani): Për të shmangur helmimin nga agjentët e huaj ose rivalët politikë, Zogu refuzonte të hante ushqim të përgatitur nga shefat e pallatit. Nëna e tij, Sadija, mbikëqyrte personalisht kuzhinën dhe gatuante çdo vakt të tij.
* Rutina taktike brenda pallatit: Zogu nuk qëndronte kurrë pranë dritareve apo ballkoneve të hapura për t’u mos u kthyer në një shënjestër të lehtë. Ai mbante gjithmonë një pistoletë me vete (edhe në takime diplomatike) dhe vishte jelek antiplumb të fshehur nën uniformë.
* Izolimi total dhe lëvizja e shpejtë: Mbreti e kaloi pjesën më të madhe të mbretërimit i mbyllur brenda mureve të pallatit në Tiranë. Kur udhëtonte, rrugët mbylleshin, mbyheshin në fshehtësi dhe makina lëvizte me shpejtësi të lartë.
Nga dështimi i spiunazhit te pushtimi ushtarak: Pasi kuptoi se operacionet e fshehta, helmet dhe snajperët dështuan përballë paranojës dhe rrjetit të informatorëve të Zogut, Musolini doli në përfundimin se e vetmja rrugë e mbetur ishte forca ushtarake. Ky dështim i spiunazhit italian çoi direkt në urdhrin për pushtimin e plotë ushtarak të Shqipërisë më 7 prill 1939.