SHBA dhe “rrjeti i ri i mbikëqyrjes”

Një hetim i gjerë i publikuar nga The Wall Street Journal po hap një debat të fortë mbi mënyrën se si Shtetet e Bashkuara po ndërtojnë një sistem të zgjeruar mbikëqyrjeje të brendshme, i cili është justifikuar fillimisht si instrument për zbatimin e politikave të imigracionit, por që në praktikë po përfshin të dhëna për qindra miliona njerëz, përfshirë qytetarë amerikanë.

Sipas raportimit, Departamenti i Sigurisë Kombëtare (DHS) ka investuar qindra miliona dollarë në teknologji survejimi që mbledh, kombinon dhe analizon të dhëna nga burime publike dhe private.

Ky sistem, i ndërtuar me ndihmën e kompanive si Palantir Technologies, Deloitte dhe kontraktorë të tjerë të sigurisë dhe analizës së të dhënave, i lejon agjentët federalë të kërkojnë informacione për individë në mënyrë të thjeshtë: një emër, një targë makine apo një fotografi mjafton për të nxjerrë një profil të plotë digjital.

Në këtë arkitekturë të re, të dhënat nuk janë më të shpërndara. Ato bashkohen në një hapësirë të vetme ku përfshihen adresa banimi dhe pune, historik udhëtimesh, aktivitet në rrjete sociale, regjistra policorë dhe madje edhe lëvizje të përditshme të regjistruara nga kamera dhe sensorë publikë e privatë. Në thelb, krijohet një hartë e detajuar e jetës së përditshme të individëve, e aksesueshme për mijëra agjentë federalë.

Në qendër të këtij sistemi qëndron edhe platforma ELITE, e zhvilluar nga Palantir, e cila i jep agjentëve mundësinë të vizualizojnë në hartë individë të kërkuar dhe të ndjekin lëvizjet e tyre në kohë reale përmes të dhënave të ndryshme të integruara.

Sipas dokumenteve dhe dëshmive të cituara në hetim, ky sistem ka qenë vendimtar në operacione ku persona janë ndaluar bazuar në analiza të automatizuara të rrezikut dhe të dhënave të grumbulluara, pa pasur gjithmonë urdhra gjykate në momentin e ndërhyrjes.

Paralelisht, DHS ka zgjeruar përdorimin e teknologjive të tjera, përfshirë njohjen e fytyrës, mjetet për hapjen e telefonave celularë dhe nxjerrjen e të dhënave të tyre, si dhe sisteme që analizojnë komunikime dhe aktivitete në platforma si WhatsApp, TikTok apo Reddit. Ajo që më parë ishte e kufizuar kryesisht për hetime të terrorizmit apo krimit të organizuar, tani po përdoret gjithnjë e më shumë në zbatimin e politikave të imigracionit.

Ky zgjerim ka ndezur shqetësime serioze mes ekspertëve të privatësisë dhe ish-zyrtarëve të departamentit, të cilët paralajmërojnë se kufijtë ligjorë të vendosur më parë po interpretohen gjithnjë e më gjerësisht. Sipas tyre, po krijohet një situatë ku survejimi i qytetarëve nuk është më përjashtim, por pjesë e funksionimit normal të aparatit shtetëror.

Në anën tjetër, DHS e mbron këtë qasje duke argumentuar se bëhet fjalë për mjete të domosdoshme për sigurinë kombëtare dhe zbatimin e ligjit, duke theksuar se operacionet zhvillohen në përputhje me Kushtetutën dhe se të dhënat përdoren për të identifikuar persona që përbëjnë rrezik ose janë subjekt i procedurave të imigracionit.

Megjithatë, kritikat nuk lidhen vetëm me teknologjinë, por me mënyrën si ajo po përdoret në praktikë. Raste të cituara në raport tregojnë se edhe qytetarë amerikanë janë përfshirë në sisteme monitorimi pasi kanë ndjekur ose dokumentuar aktivitetet e agjentëve federalë.

Në disa raste, individë që thjesht kanë filmuar operacione në publik janë shënjestruar dhe më pas janë përballur me veprime nga autoritetet, duke ngritur pyetje për kufirin mes sigurisë dhe të drejtës për të vëzhguar pushtetin.

Në këtë sfond, debati që po hapet është më i madh se vetë politika e imigracionit. Ai prek mënyrën se si një shtet demokratik menaxhon të dhënat, privatësinë dhe fuqinë teknologjike.

Sepse kur sistemi i sigurisë bëhet i aftë të lidhë çdo gjurmë digjitale të jetës së përditshme në një profil të vetëm, pyetja që mbetet nuk është vetëm se çfarë mund të bëjë teknologjia, por se çfarë duhet të lejohet të bëjë ajo.