Sa peshoi në 2015 ndikimi i Ramës në bindjen e Thaçit për të pranuar Gjykatën ku u dënua vetë?

Nga Migena Aleksi

Në opinionin publik dhe në ligjërimin politik mes Prishtinës dhe Tiranës është rikthyer pyetja mbi masën e ndikimit që kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, ka pasur në vendimmarrjen e Hashim Thaçit për votimin e Dhomave të Specializuara në gusht të vitit 2015.

Një pjesë e analizës e redukton këtë proces te presioni i drejtpërdrejtë perëndimor. Por aksioni diplomatik i Tiranës zyrtare gjatë asaj periudhe vazhdon të nxisë interpretime të ndryshme.

Votimi i gushtit 2015 në Prishtinë dhe pesha e faktorëve të jashtëm

​Krijimi i Gjykatës Speciale nga Kuvendi i Kosovës erdhi si rrjedhojë e një offensive diplomatike intensive të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Evropian. Argumenti që iu parashtrua lidershipit të Kosovës ishte krijimi i një strukture hibride nën juridiksionin kosovar, ose kalimi i çështjes në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, ku Rusia dhe Kina do të kishin rol përcaktues.

​Në këtë kuadër, Hashim Thaçi e mori përsipër koston politike të kalimit të amendamenteve kushtetuese, duke e paraqitur atë si një sakrificë të nevojshme për të ruajtur aleancën me Perëndimin.

​Vizita e korrikut 2015 e Ramës

​Më 30 korrik 2015 — vetëm katër ditë para votimit përfundimtar në Kuvendin e Kosovës — Edi Rama zhvilloi një vizitë ne Prishtinë. Zyrtarisht, takimet me krerët e partive politike kishin në qendër “koordinimin ndërshtetëror”. Sidoqoftë, konteksti kohor i kësaj vizite ngriti pikëpyetje të menjëhershme.

​Opozita e asaj kohe në Kosovë e lexoi praninë e Ramës si një asistencë të drejtpërdrejtë ndaj Thaçit për të thyer rezistencën e brendshme parlamentare. Në këtë këndvështrim, rreshtimi i Tiranës zyrtare krah kërkesave perëndimore i dha Hashim Thaçit mbulimin e nevojshëm politik për ta paraqitur pranimin e gjykatës si një qëndrim të harmonizuar mbarëshqiptar.

Mbështetësit e kësaj linje argumentojnë se Rama “përcolli mesazhin e partnerëve strategjikë”, pa pasur ndikim substancial mbi vendimin e sovranit në Prishtinë.

Veprimet e Ramës në vitin 2015 duhen parë edhe përmes “stilit” të tij politik dhe profilizimit ndërkombëtar. Në ndërtimin e karrierës dhe pushtetit të tij, ai ka dëshmuar gatishmëri për të marrë përsipër kosto e kompromise të rënda në kurriz të aktorëve të tjerë, mjaft që të konsolidojë pozitën e vet.

Në 2015, Rama kërkonte të profilizohej si lidershipi kryesor rajonal dhe “partneri i besueshëm” i Perëndimit që mund të kryente punët e vështira në Ballkan. Ndërhyrja ose shtytja e tij në çështjen e Speciales — duke i shërbyer drejtpërdrejt kësaj agjende — i shërbente këtij qëllimi, pra fitimit të terrenit diplomatik dhe mbështetjes nga kancelaritë perëndimore, me çmimin e një kostoje historike që më vonë do t’i mbetej mbi shpinë vetë UÇK-së dhe lidershipit të saj në Prishtinë.

Disonanca e retorikës ndër vite

​Qëndrimi i mëvonshëm i Edi Ramës ka shtuar më tej mjegullën rreth rolit të tij fillestar. Pas ngritjes së aktakuzave nga Dhomat e Specializuara ndaj krerëve të UÇK-së në vitin 2020, kryeministri i Shqipërisë u shndërrua në një nga kritikët më të ashpër të gjykatës, duke e cilësuar atë si “farsë” dhe duke kërkuar rishikimin e raportit të Dick Marty-t në Këshillin e Evropës.

​Kjo kthesë retorike përballet me veprimet e vitit 2015. Nëse gjykata përbënte një rrezik për trashëgiminë e UÇK-së, përse Tirana nuk mbajti një qëndrim rezistues apo skeptik përpara se amendamentet të kalonin ne Kuvend?

​Se sa peshoi ndikimi i Edi Ramës në vendimin e Hashim Thaçit — nëse ishte një këshillë e gabuar politike, një mbështetje pasive ndaj kërkesave ndërkombëtare, apo thjesht një faktor dytësor përballë ultimatumit amerikan — mbetet një çështje e hapur për vlerësimin e opinionit publik dhe dokumentimin historik.