Oqeanet po ngrohen me ritme rekord

Oqeanet e botës regjistruan vitin e kaluar një rekord të ri të energjisë termike të përthithur, duke thithur rreth 23 zettaxhaulë nxehtësi. Sasia e energjisë është gati 40 herë më e madhe se energjia totale e përdorur nga njerëzimi gjatë të njëjtit vit.

Të dhënat janë publikuar në edicionin e dhjetë të raportit Copernicus Ocean State, i cili dokumenton ndryshimet e shpejta që po pësojnë detet dhe oqeanet e planetit.

Sipas raportit, niveli global i deteve është rritur me rreth 3.8 milimetra në vit që nga viti 1999, ndërsa ritmi është përshpejtuar në rreth 4.2 milimetra në vit gjatë periudhës 2012-2025.

Në të njëjtën kohë, oqeanet janë bërë rreth 17% më acidike gjatë 40 viteve të fundit.

Oqeanet po thithin pjesën më të madhe të nxehtësisë së tepërt

Oqeanet kanë përthithur rreth një të tretën e dyoksidit të karbonit të çliruar nga aktiviteti njerëzor dhe rreth 90% të nxehtësisë shtesë të bllokuar në sistemin klimatik nga ndotja me gaze serrë.

Pierre Bahurel, drejtori i përgjithshëm i Mercator Ocean International, tha se ndryshimet në oqeane janë të ndërlidhura dhe përfshijnë ngrohjen e ujërave, rritjen e nivelit të detit dhe dëmtimin e ekosistemeve detare.

Në Evropë, ku temperaturat po rriten rreth dy herë më shpejt se mesatarja globale, Deti Mesdhe dhe Deti i Zi kanë përjetuar valë të jashtëzakonshme të të nxehtit detar.

Sipas raportit, temperaturat e larta nuk janë kufizuar vetëm në sipërfaqe, por kanë depërtuar edhe në shtresat më të thella të ujit.

Mesdheu në tërësi është ngrohur me rreth 0.32°C për dekadë, duke favorizuar shtimin e valëve të të nxehtit detar, veçanërisht gjatë viteve të fundit.

Në Mesdheun perëndimor është vërejtur gjithashtu një përshpejtim i rritjes së nivelit të detit.

Temperaturat e larta të detit ndikojnë edhe në temperaturat në tokë, pasi ujërat e ngrohta çlirojnë nxehtësi gjatë natës dhe mund të pengojnë ftohjen e zonave bregdetare.

Pasojat për ekosistemet detare

Ngrohja e oqeaneve po shkakton pasoja të dukshme edhe për jetën detare.

Sipas raportit, 84% e shkëmbinjve koralorë në botë kanë përjetuar, gjatë periudhës janar 2023-shtator 2025, temperatura mjaftueshëm të larta për të shkaktuar zbardhjen e koraleve.

Ndërkohë, gjatë 30 viteve të fundit, rreth 5% e sipërfaqes së oqeaneve ka përjetuar ndryshime të qëndrueshme në modelet e rritjes së fitoplanktonit, organizma mikroskopikë që qëndrojnë në bazën e zinxhirit ushqimor detar dhe luajnë rol në qarkullimin e karbonit.

Në Antarktidë, katër koloni pinguinësh perandorë patën dështim të plotë të riprodhimit në vitin 2022, gjatë një periudhe me nivele rekord të ulëta të akullit detar.

Nxehtësia dhe ndotja e ajrit, dy kriza të lidhura

Raporti i oqeaneve u publikua së bashku me një analizë tjetër të Copernicus, e cila paralajmëron për ndikimin e kombinimit të temperaturave ekstreme dhe ndotjes së ajrit.

Sipas analizës, gjatë tetë muajve të parë të vitit 2026, më shumë se një e treta e popullsisë së botës u ekspozua ndaj niveleve të rrezikshme të ozonit pranë sipërfaqes së Tokës.

Vetëm rreth 5% e popullsisë globale jetoi gjatë kësaj periudhe në zona ku nivelet e ozonit konsideroheshin brenda udhëzimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë.

Shkencëtarët e lidhin këtë fenomen me atë që njihet si “dënimi klimatik i ozonit”, ku temperaturat e larta dhe rrezet e diellit përshpejtojnë reaksionet kimike që krijojnë ozon nga ndotës të tjerë.

Ekspertët theksojnë se ndryshimet klimatike, ndotja e ajrit dhe shëndeti publik janë të lidhura ngushtë dhe kërkojnë masa të koordinuara ndërkombëtare.