Izraeli akuzohet se po përdor arkeologjinë për zgjerimin e kontrollit në Bregun Perëndimor

Autoritetet izraelite po përballen me akuza se po e përdorin arkeologjinë për të zgjeruar kontrollin mbi territoret palestineze në Bregun Perëndimor, përmes projekteve të restaurimit, gërmimeve dhe krijimit të parqeve kombëtare në zona me rëndësi historike.

Një nga rastet më të debatueshme është ai i Sebastias, një vendbanim i lashtë në veri të Bregut Perëndimor, ku ndodhen rrënoja që datojnë nga periudha të ndryshme historike, përfshirë atë hebraike, romake, bizantine, kryqtare dhe osmane.

Autoritetet izraelite kanë njoftuar marrjen e kontrollit mbi rreth 450 hektarë tokë, duke argumentuar se masa synon mbrojtjen dhe zhvillimin e sitit arkeologjik përmes krijimit të një parku të ri kombëtar.

Për banorët palestinezë të zonës, vendimi përbën një kërcënim të drejtpërdrejtë ndaj tokave të tyre dhe mënyrës së jetesës. Pronarët palestinezë thonë se tokat janë punuar nga familjet e tyre për breza dhe se humbja e tyre nuk është vetëm një çështje ekonomike.

“Është sikur të të shkulnin shpirtin”, është shprehur një prej pronarëve palestinezë, duke kundërshtuar marrjen e tokës.

Banorët thonë gjithashtu se puna për restaurimin dhe gërmimet ka nisur dhe se u është bërë e ditur se nuk do të lejohen të përdorin apo të punojnë tokat e tyre.

UNESCO e vendos Sebastian në listën e trashëgimisë në rrezik

Shqetësimet e komunitetit palestinez janë pasqyruar edhe nga UNESCO, e cila më 25 korrik e përfshiu Sebastian në Listën e Trashëgimisë Botërore përmes një procedure emergjente dhe njëkohësisht në Listën e Trashëgimisë në Rrezik.

Sipas UNESCO-s, një prej kërcënimeve kryesore është plani për shpronësimin e tokave dhe krijimin e të ashtuquajturit parku kombëtar “Samaria” ose “Shomron”, i cili, sipas organizatës, mund të ndajë dhe dëmtojë integritetin e sitit.

Plani parashikon gjithashtu ndryshimin e hyrjes kryesore të sitit arkeologjik, duke e zhvendosur atë larg fshatit palestinez dhe zonës ku aktualisht ndodhen parkimi dhe bizneset lokale.

Banorët kanë frikë se ndryshimi do t’i shkëpusë më tej nga vendi historik dhe do të kufizojë mundësinë e tyre për të përfituar ekonomikisht nga turizmi.

Kritikët: Arkeologjia po përdoret si instrument politik

Aktivisti izraelit Alon Arad, drejtues i organizatës Emek Shaveh, e cila angazhohet për ruajtjen e trashëgimisë së përbashkët të rajonit, thotë se autoritetet izraelite nuk kanë konsultuar mjaftueshëm administratën lokale dhe banorët e Sebastian.

Sipas tij, siti është pjesë e trashëgimisë palestineze dhe çdo projekt zhvillimi duhet të përfshijë komunitetin lokal.

Kritikët argumentojnë se arkeologjia po përdoret jo vetëm për ruajtjen e trashëgimisë, por edhe për ndryshimin e kontrollit mbi tokën dhe për forcimin e pranisë izraelite në Bregun Perëndimor.

Akuzat vijnë pasi Izraeli ka ndarë rreth 113 milionë shekelë, ose rreth 27.8 milionë paund, për zgjerimin e kontrollit mbi disa site arkeologjike në Bregun Perëndimor. Disa prej projekteve ndodhen edhe në zona që administrohen nga Autoriteti Palestinez.

Ministri i Jashtëm izraelit, Gideon Saar, ka kundërshtuar kritikat ndërkombëtare, duke argumentuar se vendimet e UNESCO-s nuk mund të ndryshojnë lidhjet historike hebraike me Bregun Perëndimor.

Edhe Herodiumi në qendër të debatit

Një tjetër rast është Herodiumi, një kompleks antik pranë Betlehemit, i ndërtuar nga mbreti Herod.

Autoritetet izraelite kanë nisur marrjen e kontrollit mbi rreth 80 hektarë tokë për atë që e përshkruajnë si ruajtje dhe zhvillim të sitit arkeologjik.

Organizata izraelite Peace Now, e cila monitoron aktivitetin e vendbanimeve, argumenton se e drejta ndërkombëtare dhe vendime të Gjykatës Supreme të Izraelit kufizojnë shpronësimin e tokës për qëllime vendbanimesh ose ekskluzivisht në interes të qytetarëve izraelitë.

Nga ana tjetër, arkeologë dhe udhërrëfyes izraelitë mbrojnë të drejtën dhe përgjegjësinë e Izraelit për të ruajtur site me rëndësi të jashtëzakonshme historike dhe fetare.

Debati është përshkallëzuar edhe për shkak të një projektligji të propozuar në Izrael, i cili do t’i transferonte Ministrisë së Trashëgimisë kompetenca më të gjera mbi sitet arkeologjike në Bregun Perëndimor dhe do t’i jepte asaj mundësi më të mëdha për marrjen e tokave për qëllime arkeologjike.

Projektligji kaloi leximin e parë në parlament në maj, por aktualisht është pezulluar për shkak të zgjedhjeve të ardhshme.

Për kritikët, fakti që një nismë e tillë është propozuar tregon se arkeologjia është kthyer në një instrument të debatit politik dhe territorial në Bregun Perëndimor.

Ndërkohë, banorët palestinezë të Sebastianës shprehen të shqetësuar se projektet e reja mund t’i shkëpusin gradualisht nga rrënojat historike me të cilat komuniteti ka pasur lidhje prej brezash.