Harta administrative e Shqipërisë si punë tekash
Harta administrative e vitit 1992 u bë përmes bashkimeve aspak organike të ish-kooperativave, të cilat, patën qenë bashkime deri diku organike të fshatrave në një zonë të caktuar. Harta administrative e vitit 2015 u bë, falë tekave të pushtetit dhe oreksit për ta ndarë Shqipërinë në sinorë mes PS-së, LSI-së dhe PDIU-së, një hartë po aq inorganike në pjesën më të madhe të vendit. Harta e re e propozuar nga PS dështon të zgjidhë problemet kyçe të pushtetit vendor në Shqipëri, të cilat konsistojnë në mungesën e demokracisë përfaqësuese dhe jo thjeshtë te harta. Por harta e re gjithashtu duket se përkeqëson disa nga problemet e vitit 2015 dhe lë sërish xhepa që dukshëm janë për efekt politik dhe jo për logjikë administrative.
Një nga shqetësimet e ekspertëve në vitin 2015, ata që këshilluan dhe në përgjithësi u injoruan në lidhje me reformën administrative dhe territoriale të votuar nga Rama dhe Meta, ishte prania e bashkive tepër të mëdha nga njëra anë dhe prania e bashkive tepër të vogël nga ana tjetër. Përpos kësaj, një shqetësim real ishte forma tërësisht e pazakontë e disa bashkive të caktuara, forma të caktuara, jo nga logjika e kohezionit territorial të një bashkie, por nga logjika e pushtetit.
Logjika e pushtetit duket se është ajo që ka përcaktuar në masë të madhe propozimin e fundit të socialistëve për të mbyllur pesëmbëdhjetë bashki kryesisht të vogla, por pa prekur një numër të ngjashëm bashkish gjithashtu të vogla. Dhe logjika e pushtetit dallohet në së paku dy bashki, në rastin e Rrogozhinës që kontrollohet nga PS dhe që do të bashkohet me Kavajën e kontrolluar nga PD, potencialisht për t’i hequr opozitës këtë bashki të fundit, dhe Fushë-Arrëzin e kontrolluar nga PD që bashkohet me Pukën e kontrolluar nga krimi i organizuar.
Sa i përket bashkive tepër të mëdha, apo atyre me forma gjeografike të çuditshme, gjërat duket se mbeten njësoj. Elbasani, bashkia që u konsiderua më 2015 si “tepër e madhe” dhe tepër e thyer gjeografikisht për t’u menaxhuar si një zonë kohezive, pritet të bëhet akoma më e madhe me bashkimin në të të Belshit dhe Çërrikut. Por vini re vijimin më vete të Peqinit dhe të Gramshit si bashki më vete. Peqini ka vetëm 16 mijë banorë sipas Censit 2023, ndërsa Cërriku ka 25 mijë e Belshi 17 mijë. Por të dyja këto, Cërriku dhe Belshi i bashkohen Elbasanit sipas logjikës së Ramës (i cili është kryereformatori dhe kryetari i këshillit shkencor gjithashtu), ndërsa Peqini, jo. Po kështu Prrenjasi me pothuajse 19 mijë banorë bashkohet me Librazhdin që numëron 23 mijë, por Gramshi mbetet bashki më vete megjithëse ka vetëm 17 mijë banorë.
Në Shqipëri në censusin e vitit 2023 pati 2.4 milionë banorë të ndarë në 61 bashki. Nëse i rendit këto bashki sipas numrit të popullsisë, (shiko tabelën në fund), rezulton se katër nga bashkitë e propozuara për t’u shkrirë kanë mbi 20 mijë banorë, ndërsa njëzet e shtatë bashki që nuk preken, kanë më pak banorë. Në rastet më flagrante duket se është Maliqi, një bashki që numëron 31 mijë banorë dhe që, sipas propozimit, do t’i bashkohet Korçës. Dimali, një bashki që numëron 28 mijë banorë, do të duhet t’i bashkohet Beratit ndërsa Skrapari, që numëron 11 mijë banorë, ruhet si bashki më vete.
Në qarkun e Fierit situata ngjan njësoj absurde, me Patosin (18 mijë banorë) që bëhet lagje e Fierit ndërsa Roskoveci (16 mijë), mbahet bashki më vete. Konispoli, bashkia që më 2015 u nda si rrjedhojë e oreksit të PDIU-së për kryebashkiak, do të vijojë të mbetet bashki më vete pavarësisht se ka 5 mijë banorë, ndërkohë që, Divjaka, me pothuajse 25 mijë banorë, i bashkohet Lushnjës.
Në hartën e re, qyteza si Delvina, (6166 banorë) do të vijojnë të jenë bashki ndërsa Prrenjasi, me 19 mijë banorë, jo.
Në zgjedhjet e vitit 2015 shumë bashki u krijuan ose u ndanë si pasojë e interesave të pushtetit, konkretisht, ndarjes së pushtetit mes Ramës dhe Metës, me PDIU-në si bisht. Duket se fillimisht u ndanë bashkitë që pretendonte njëri dhe tjetri dhe pastaj, për shkak se pushteti vendor ishte dhe mbetet asgjë më shumë se sa rroga dhe vende pune për militantët, palët filluan të negociojnë.
Berati u mor nga Meta ndërsa Poliçani u ruajt më vete duke u bashkuar me komunën Poshnjë.
Poliçani nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë rrugore me Poshnjën, e cila në mënyrë të natyrshme zbret në Berat. Por kjo nuk e ndaloi “reformën”. Divjaka u nda në bashki më vete nga Lushnja për të njëjtën arsye ndërsa Vau i Dejës u sajua në Shkodër.
Meta mori Gjirokastrën kështu që Rama sajoi Libohovën, (popullsia 2765 banorë).
Krimi më i madh duket se u bë në Tiranë, ku Kamza, historikisht një lagje periferike, u nda nga Tirana për shkak se votonte opozitën, Kamzës iu bashkua komuna Paskuqan, e cila, në mënyrë natyrore ka lidhje me Tiranën por nuk ka lidhje me Kamzën. Rezultati i kësaj ishte krijimi i bashkisë më të urbanizuar në vend, rrethuar në tre anë nga Bashkia Tiranë.
Reforma se vitit 2015 solli katastrofë sa i përket shërbimeve publike, veçanërisht në zonat rurale. Tani 15 bashki janë shënjuar për t’u shkrirë, por logjika e shkrirjes duket se mbështetet në teka dhe jo në logjikën e popullsisë dhe territorit.