E mërkura e zezë – Si e rrokullisi George Soros monedhën britanike, brenda 24 orëve

“E mërkura e zezë” (Black Wednesday) e vitit 1992 është një nga kapitujt më magjepsës të historisë financiare dhe politike moderne. Ajo tregon pikën e kthesës ku tregjet financiare private treguan se mund të gjunjëzonin madje edhe një nga bankat qendrore më të fuqishme të botës.

Mekanizmi: Si funksionon “shkurtimi” (Short Selling) i një Monedhe?

Shumë njerëz dëgjojnë se Xhorxh Soros “vuri bast” kundër paundit, por si realizohet kjo praktikisht në tregun valutor? Soros përdori një teknikë të quajtur “short selling” (shitje brenda një periudhe të shkurtër), e cila bazohet në parimin “shit shtrenjtë sot, bli lirë nesër”.

1.Huazimi: Soros dhe fondi i tij “Quantum Fund” morën hua miliarda paund britanikë nga bankat, duke paguar vetëm një interes të vogël.

2.Shitja e menjëhershme: Sapo i mori këto paund, ai i shiti ato menjëherë në tregun valutor në shkëmbim të Markave Gjermane (DEM), në një kohë kur kursi i paundit ishte ende i lartë (i caktuar artificialisht nga qeveria britanike).

3.Prishja e premtimit: Kur paundi ra përtokë dhe Britania doli nga sistemi europian, Soros përdori markat gjermane për të blerë sërish paund, por këtë herë me një çmim shumë më të lirë (me zbritje rreth 15%).

4.Kthimi i huasë: Ai ia ktheu paundët e blerë lirë bankave nga ku i kishte huazuar dhe mbajti për vete diferencën e vlerës, 1 miliard dollarë profit neto brenda 24 orëve.

Pse dështoi Banka e Anglisë?

Britania ishte pjesë e ERM (European Exchange Rate Mechanism), një sistem që detyronte vendet europiane të mbanin vlerat e monedhave të tyre të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën (pararendësi i Euros).

Kur Gjermania e sapobashkuar rriti interesat për të luftuar inflacionin, paratë globale nisën të lëviznin drejt Markës Gjermane. Paundi filloi të binte. Për të mbrojtur paundin, Banka e Anglisë kishte vetëm dy rrugë, të cilat i provoi në kushte paniku:

* Rritja e interesave: Ata i rritën interesat brenda ditës nga 10% në 12%, dhe premtuan t’i çonin në 15% për t’i bërë njerëzit të mbanin paund. Por tregu e kuptoi se kjo rritje do të shkatërronte ekonominë e brendshme dhe pronarët e shtëpive (kreditë u shtrenjtuan në çast), ndaj askush nuk besoi se ky vendim do të zgjaste.

* Djegia e rezervave: Banka përdori miliarda dollarë nga rezervat e saj në valutë të huaj për të blerë paund në treg, duke u munduar të rriste kërkesën artificialisht. Soros shiste më shpejt seç banka mund të blinte.

“Municioni” i bankës mbaroi.

Ironia dhe pasojat afatgjata

Siç e përmend edhe teksti, kjo ngjarje prodhoi një nga ironitë më të mëdha të historisë ekonomike:

Bekimi i maskuar për Britaninë (Goldilocks Economy)

Ndonëse 16 shtatori 1992 u quajt “E mërkura e zezë” për shkak të poshtërimit politik, ajo rezultoi të ishte “E mërkura e artë” për ekonominë britanike. Pasi paundi u la i lirë, ai gjeti vlerën e tij reale (më të ulët). Kjo i bëri eksportet britanike shumë më të lira dhe më konkurruese në botë. Britania përjetoi një nga periudhat më të gjata të rritjes ekonomike pa inflacion gjatë viteve ’90.

Lindja e euroskepticizmit dhe rruga drejt Brexit

Ky poshtërim shkatërroi besueshmërinë e Partisë Konservatore britanike në menaxhimin e ekonomisë, duke i hapur rrugën fitores historike të Tony Blair në 1997. Por më e rëndësishmja, kjo krizë nguli thellë në mendjen e politikanëve dhe popullit britanik idenë se lidhja monetare me Europën sjell vetëm katastrofë. Kjo ngjarje siguroi që Britania të mos e pranonte kurrë monedhën Euro dhe hodhi farën e parë ideologjike që, 24 vite më vonë, çoi në votimin për Brexit në vitin 2016.