Dërgoni fregatat

Nga Eliot A. Cohen, The Atlantic

Aleatët e Amerikës, veçanërisht evropianët, kanë arsye të forta për të qenë të zemëruar me administratën Trump.

Përtej fyerjeve të panevojshme të Donald Trump dhe kërcënimeve tronditëse — sidomos për marrjen e Groenlandës — ata janë të irrituar me të drejtë që Shtetet e Bashkuara, së bashku me Izraelin, nisën fushatën e fundit kundër Iranit pa konsultim dhe pa paralajmërim paraprak.

Reagimi i parë ndaj kërkesave amerikane për ndihmë në eskortimin e anijeve përmes Ngushticës së Hormuzit ka qenë në thelb: “E keni shtruar vetë shtratin, tani flini në të”.

Madje edhe Arabia Saudite, ndonëse jo mike e Iranit, raportohet se ka kufizuar përkohësisht aksesin në bazat ajrore amerikane, e zemëruar që nuk u njoftua paraprakisht për vendimin amerikan për të drejtuar anije nëpër ngushticë.

E kuptueshme, por nga këndvështrimi i interesave të tyre, kjo do të ishte një gabim serioz.

Situata bazë është kjo: bllokada amerikane e ngushticës, edhe pse e vonuar — nisi vetëm më 13 prill, gjashtë javë pas fillimit të luftës — po funksionon. Pavarësisht mungesës së anijeve për pastrimin e minave detare, Marina amerikane ka treguar mjaftueshëm besim për të shoqëruar dy anije tregtare amerikane dhe për të dërguar dy destrojerë përmes ngushticës. Sulmet sporadike iraniane ndaj tyre dështuan.

Tani pyetja është se cila palë do të dorëzohet e para në një negociatë të ndërlikuar dhe kaotike.

Shtetet e Bashkuara duan që aleatët të ofrojnë fregata për të eskortuar cisternat e naftës nëpër këtë korridor detar. Fregatat, ekuivalente moderne të anijeve eskortuese të Luftës së Dytë Botërore, zakonisht janë më të vogla se destrojerët.

Një destrojer amerikan i klasit Arleigh Burke mund të ketë zhvendosje prej afro 10 mijë tonësh, ndërsa një fregatë europiane FREMM rreth 6 mijë tonë. Eskortimi i kolonave detare ka qenë mision tradicional i këtyre anijeve prej brezash.

Një arsye pragmatike është se Trump, i cili nuk ndjen faj që nuk konsultoi aleatët, mund të dalë edhe më i zemëruar nga kjo situatë. Kjo mund ta shtyjë drejt veprimeve edhe më të pamatura, si tërheqja e mëtejshme e forcave amerikane nga Evropa apo dëmtimi faktik i NATO-s.

Por ka edhe arsye më të rëndësishme.

Të gjitha kombet detare kanë interes jetik në ruajtjen e lirisë së lundrimit në ujërat ndërkombëtare dhe Ngushtica e Hormuzit është një nga pikat më strategjike në botë. Nëse Irani arrin të vendosë tarifa apo kushte për kalimin aty, atëherë dëmtohet një parim themelor ndërkombëtar.

Aleatët mund të mos bien dakord me mënyrën si Trump po e trajton krizën, por problemi duhet adresuar.

Për më tepër, vendet evropiane dhe aziatike kanë interes më të madh se SHBA-ja për sigurimin e kësaj rruge detare. Edhe pse amerikanët po ndjejnë efektet e ndërprerjes së fluksit të naftës nga Gjiri Persik, SHBA-ja mbetet eksportuese e madhe e naftës dhe gazit natyror.

Trump mund të ketë gabuar në shumë gjëra, por deri tani basti i tij se mbyllja e ngushticës godet më shumë vendet e tjera sesa Amerikën ka rezultuar i saktë.

Së fundi, pavarësisht kritikave ndaj Trump, Irani mbetet problem më i madh për Perëndimin. Negociatat, kompromiset, sanksionet dhe marrëveshjet e përkohshme nuk e ndaluan Iranin në përpjekjet për kapacitete bërthamore, destabilizimin e fqinjëve apo kërcënimin ndaj Izraelit.

Raketat me rreze të gjatë që po zhvillon Irani mund të godasin edhe kryeqytete evropiane.

A do të ishte e rrezikshme dërgimi i fregatave? Po.

Por kjo është pikërisht sfida me të cilën po përballet sot Perëndimi. Lufta në Ukrainë tregoi se parandalimi nuk mjafton gjithmonë. Edhe konflikti me Iranin po e dëshmon këtë.

Flotat ushtarake duhet të jenë të gatshme të hyjnë në zona të rrezikshme dhe jo vetëm të shërbejnë si simbol force. Ideja që një flotë evropiane të ndërhyjë vetëm pasi të kenë pushuar plotësisht luftimet është jorealiste. Konflikti me Iranin ka dekada që vazhdon dhe kjo nuk do të jetë përplasja e fundit.

Në një botë gjithnjë e më të pasigurt, kombet detare të lira duhet të jenë të gatshme të marrin rreziqe që më parë mund t’i shmangnin.

Në këtë rast, fakti që SHBA-ja ka mbajtur barrën kryesore të operacionit do të thotë se aleatët evropianë — edhe pse të zemëruar — duhet ta mbështesin. Zemërimi mund të jetë emocionalisht i kënaqshëm, por politika shtetërore kërkon shpesh të bashkëpunosh edhe me dikë që nuk e pëlqen.