Merita Sokoli, zëri dhe fytyra e parë e kinemasë shqiptare

Në historinë e artit shqiptar ka emra që meritojnë të kujtohen jo vetëm për atë që arritën të bëjnë, por edhe për atë që mund të kishin bërë, sikur fati t’u kishte dhënë mundësinë.

Një prej tyre është Merita Sokoli, sopranoja, këngëtarja dhe aktorja shqiptare, që mbetet e lidhur me një nga momentet më të hershme të kinematografisë sonë.

Merita Sokoli lindi në Korçë, më 29 dhjetor 1924.

Që në moshë fare të re u dallua për zërin e saj të veçantë.

Në skenat shqiptare filloi të këndonte rreth moshës 14-vjeçare, e shoqëruar në piano nga muzikantë të njohur të kohës, ndër ta Pjetër Dungu dhe Tonin Guraziu.

Në vitin 1939, ende shumë e re, ajo shkoi në Itali për të studiuar në Akademinë Kombëtare të Santa Cecilias në Romë. Studimet i vazhdoi deri në gusht të vitit 1944, nën drejtimin e pedagogut Ricardo Stracati.

Por Merita nuk do të mbetej vetëm një zë i bukur i skenës.

“Takim në liqen”

Në vitin 1942, në Shkodër dhe në Manastirin e Shën Naumit pranë Pogradecit, u xhirua filmi i shkurtër “Takim në liqen”, me regji të Mihallaq Mones.

Në film interpretonin Merita Sokoli, Kristaq Antoniu dhe motrat Xhaçka.

Merita kishte një nga rolet kryesore dhe për këtë arsye ajo kujtohet si aktorja e parë shqiptare në një film artistik shqiptar.

Filmi ishte rreth 10 minuta i gjatë dhe, sipas burimeve të ruajtura, u shfaq vetëm në Itali.

Qendra Kombëtare e Kinematografisë e përfshin “Takim në liqen” në historinë e fillimeve të filmit artistik shqiptar dhe e daton në vitin 1943.

Merita Sokoli mbeti në historinë e kinemasë shqiptare jo thjesht si një aktore e hershme, por si një prej figurave, që shënuan lindjen e filmit artistik shqiptar.

Pas kthimit nga Italia, në vitin 1944, ajo nisi të këndonte në Radio Tirana, ndërsa në vitin 1945 u aktivizua edhe në Teatrin Popullor, krahas emrave të mëdhenj si Naim Frashëri, Lazër Filipi, Prokop Mima dhe Liza Vorfi.

Dukej sikur përpara saj hapej një karrierë e jashtëzakonshme.

Por ndodhi e kundërta.

Një jetë e ndërprerë

Në maj 1947, Merita Sokoli u arrestua bashkë me të fejuarin e saj, Tika Tezha.

Dokumentet e kohës tregojnë se ajo u mor në pyetje dhe u akuzua në kuadër të veprimtarisë që regjimi i cilësonte “agjitacion e propagandë”.

Dokumente të publikuara më vonë japin edhe deklarimet e saj gjatë procesit.

Pas burgut erdhën vitet e internimit.

Jeta artistike e Meritës, pikërisht kur ajo sapo kishte nisur të merrte formë, u ndërpre.

Ajo dhe familja e saj jetuan për shumë vite në Kavajë.

Në vitin 1993, Merita u largua nga Shqipëria dhe emigroi në Shtetet e Bashkuara së bashku me djalin dhe familjen e tij.

Merita Sokoli u nda nga jeta më 4 nëntor 2007, në Shtetet e Bashkuara.

Sot, kur flasim për fillimet e kinemasë shqiptare, emri i saj meriton të përmendet krahas filmit “Takim në liqen”.

Ajo ishte vetëm një vajzë e re kur kamera e kapi në filmin, që do të hynte në historinë e kinematografisë sonë.

Një vajzë që kishte një zë për skenën, një fytyrë për kinemanë dhe një talent që premtonte shumë.

Merita Sokoli, soprano, aktore dhe një nga figurat e para të kinemasë shqiptare.

Ndoshta një nga historitë më të dhimbshme të një talenti shqiptar, që nuk pati mundësi ta jetonte plotësisht, atë që premtonte… (Fatmir Shqarri)