Misteri: Pse po bie krimi i dhunshëm në SHBA?

Shtetet e Bashkuara po përjetojnë një nga rëniet më të mëdha të krimit të dhunshëm në historinë moderne, por studiuesit ende nuk kanë një përgjigje të vetme për arsyen. Sipas një analize të Axios, disa faktorë duket se po veprojnë njëkohësisht, nga ulja e konsumit të alkoolit dhe drogës deri te plakja e popullsisë dhe përdorimi në rritje i teknologjisë nga Policia.

Në vitin 2025, niveli i krimit të dhunshëm në SHBA ra me 9.7%, rënia më e madhe vjetore që prej fillimit të vlerësimeve kombëtare të FBI-së rreth 90 vite më parë. Ndërkohë, vrasjet ranë me 18.5%, në 4.1 raste për 100 mijë banorë, një nivel i barabartë me atë të viteve 1955-1956 dhe ndër më të ulëtit e regjistruar ndonjëherë.

Rënia ka vijuar edhe gjatë vitit 2026, me qytetet e mëdha amerikane që kanë raportuar më pak krime të dhunshme gjatë gjysmës së parë të vitit.

Më pak alkool dhe drogë

Një prej shpjegimeve lidhet me ndryshimin e sjelljeve pas pandemisë COVID-19.

Gjatë viteve 2020-2021 pati rritje të konsumit të alkoolit, përdorimit të drogave të paligjshme dhe blerjeve të armëve të zjarrit. Këta faktorë janë lidhur nga studiuesit me rritjen e vrasjeve gjatë asaj periudhe.

Tashmë konsumi i alkoolit dhe drogave është zbutur, ndërsa jeta sociale dhe ekonomike është kthyer në rutina më të qëndrueshme.

Leonard Adam Sipes Jr., ish-specialist i statistikave në Departamentin amerikan të Drejtësisë, thotë se ulja e konsumit të alkoolit ka luajtur një rol të rëndësishëm në rënien e krimit.

Teknologjia dhe Inteligjenca Artificiale

Një tjetër faktor që po shqyrtohet është përdorimi gjithnjë e më i madh i teknologjisë nga Policia.

Departamentet amerikane po përdorin Inteligjencën Artificiale, analizën parashikuese, kamerat, lexuesit automatikë të targave dhe dronët për të identifikuar zonat problematike dhe për të orientuar burimet policore.

Sipes vlerëson se disa prej këtyre mjeteve tashmë kanë treguar rezultate konkrete, ndërsa është ende herët për të përcaktuar ndikimin e përgjithshëm të inteligjencës artificiale në rënien e krimit.

Popullsia po plaket

Demografia mund të jetë një tjetër pjesë e rëndësishme e shpjegimit.

Numri dhe përqindja e të rinjve në popullsinë amerikane po bien. Kjo është e rëndësishme për kriminologët, pasi të rinjtë historikisht përbëjnë grupin demografik më të ekspozuar ndaj përfshirjes në krime të rrugës dhe dhunë.

Një popullsi më e vjetër, në teori, krijon edhe një bazë më të vogël demografike për disa lloje të krimit të dhunshëm.

Edhe ilaçet për dobësim po studiohen

Një tjetër hipotezë më e pazakontë lidhet me barnat GLP-1 për humbjen në peshë, si Ozempic.

Studime të reja kanë gjetur lidhje mes përdorimit të këtyre barnave, uljes së abuzimit me alkoolin dhe përmirësimit të kontrollit të impulseve. Duke qenë se alkooli dhe impulsiviteti lidhen me një pjesë të veprave të dhunshme, studiuesit po shqyrtojnë nëse ky fenomen mund të ketë ndonjë ndikim indirekt edhe në kriminalitet.

Megjithatë, kjo mbetet një hipotezë dhe nuk mund të konsiderohet si shpjegim i provuar për rënien kombëtare të krimit.

Faktorë të tjerë: punësimi dhe programet sociale

Jo të gjithë ekspertët besojnë se rënia e krimit është thjesht pasojë e rikthimit në normalitet pas pandemisë.

Insha Rahman, presidente e Vera Institute of Justice, argumenton se shumë qytete amerikane investuan në programe për punësimin e të rinjve, trajtimin e problemeve të shëndetit mendor, ndërhyrjet komunitare kundër dhunës dhe ekipet e reagimit ndaj krizave.

Disa qytete kanë përdorur gjithashtu modelin e “focused deterrence”, duke përqendruar Policinë, shërbimet sociale dhe ekipet e krizave në lagjet ku përqendrohet dhuna.

Po Garda Kombëtare dhe ndjekjet penale?

Administrata Trump ka argumentuar se vendosja e Gardës Kombëtare dhe ndërhyrjet federale në qytete si Washington D.C. dhe Memphis kanë ndihmuar në uljen e krimit. Edhe prokurorja federale Jeanine Pirro ka lidhur rënien e krimit në Washington me rritjen e ndjekjeve penale.

Por kjo tezë nuk mbështetet gjerësisht nga të dhënat kombëtare.

Ekspertët e cituar nga Axios vërejnë se krimi ka rënë edhe në qytete ku nuk pati ndryshime të mëdha në politikat e ndjekjes penale dhe ku nuk u dislokua Garda Kombëtare.

Çfarë ndodh më tej?

Një pikë shqetësuese është financimi. Fondet federale të dhëna gjatë pandemisë për programet lokale kundër krimit pritet të përfundojnë në fund të vitit, duke shtuar presionin mbi departamentet e Policisë që tashmë përballen me mungesë personeli.

Ndërkohë, një përkeqësim ekonomik mund ta ndryshojë situatën. Historikisht, kushtet më të këqija ekonomike janë shoqëruar në disa raste me rritje të kriminalitetit.

Në përfundim, rënia e krimit në SHBA nuk duket se ka një shkak të vetëm. Ulja e konsumit të alkoolit dhe drogës, rikthimi i rutinave pas pandemisë, ndryshimet demografike, teknologjia policore dhe programet sociale mund të jenë duke kontribuar njëkohësisht. Se cili prej këtyre faktorëve ka peshën më të madhe mbetet një nga pyetjet kryesore që po studiojnë kriminologët.