Memaliaj nuk fshihet me laps: 7 argumente kundër vendimit për mbylljen e Bashkisë së Memaliajt
Nga Anisa Hysesani
Në korrik 2026, Komisioni i Posaçëm për Reformën Administrativo-Territoriale dorëzoi raportin e tij prej 357 faqesh me katër skenarë për hartën e re të vendit. Asnjë hartë përfundimtare nuk është miratuar ende. Por në listat e publikuara në media, mes bashkive «në rrezik shkrirjeje», figuron edhe Memaliaj, me argumentin e «kapaciteteve të pamjaftueshme për shërbime».
Përpara se dikush të tërheqë një vijë mbi hartë, ja shtatë fakte që çdo qytetar, gazetar dhe deputet mund t’i verifikojë vetë.
1.Shkrirja pa konsultim shkel një traktat ndërkombëtar që Shqipëria e ka ratifikuar
Karta Evropiane e Autonomisë Vendore, ratifikuar nga Shqipëria me Ligjin nr. 8548, datë 11.11.1999, e thotë qartë në nenin 5: kufijtë e njësive vendore nuk ndryshohen pa konsultim paraprak me komunitetet e prekura, përfshirë mundësinë e referendumit aty ku e lejon ligji. Deri më sot, banorët e Memaliajt, të Buzit, të Krahësit, të Luftinjës, të Qesaratit dhe të Memaliaj Fshatit nuk janë pyetur në asnjë formë të detyrueshme.
2.Bashkia Memaliaj në formën e sotme nuk është krijesë e banorëve të saj. Është produkt i Ligjit 115/2014, që bashkoi 373 njësi vendore në 61 bashki dhe i ngarkoi ato me funksione të reja, shpesh pa financimin përkatës. Sot, e njëjta logjikë qeverisëse thotë se Memaliaj «nuk ka kapacitete» dhe prandaj duhet shkrirë. Kjo do të thotë ta ndëshkosh dy herë të njëjtin komunitet për një politikë që nuk e hartoi ai. Nëse kapacitetet mungojnë, zgjidhja e parë është financimi dhe stafi, jo fshirja e institucionit.
3.«8.6 kilometra» është distanca e dy qendrave, jo e njerëzve
Argumenti kryesor pro shkrirjes është afërsia: qyteti i Memaliajt dhe Tepelena ndodhen rreth 8.6 km larg njëri-tjetrit. Por bashkia Memaliaj nuk është vetëm qyteti. Është një territor prej 372 km², me 6 njësi administrative dhe 53 fshatra, nga Buzi te Luftinja, në terren malor. Për një banor të thellësisë së Luftinjës apo të Krahësit, «8.6 kilometra» është një shifër pa kuptim: çdo shërbim, çdo vendim dhe çdo zyrë do të largohej edhe më shumë. Reformat territoriale nuk maten me distancën mes dy godinave bashkiake, por me distancën e qytetarit të fundit nga shërbimi i parë.
4.Demografia është simptomë, jo diagnozë. Dhe shkrirja e përkeqëson
Sipas INSTAT, popullsia e bashkisë Memaliaj ra nga 10,657 banorë në Censin 2011 në 6,578 banorë në Censin 2023. Rënia është reale dhe e dhimbshme. Por Tepelena, bashkia me të cilën do të shkrihej, ka vetëm 6,761 banorë dhe në skenarët e publikuar figuron vetë si bashki «në rrezik» për shkak të tkurrjes demografike. Bashkimi i dy njësive që zbrazen nuk prodhon zhvillim; prodhon një njësi më të madhe që zbrazet. Përvoja evropiane e konfirmon: studimi i Këshillit të Evropës «Territorial reforms in Europe: Does size matter?» (2017) tregon se kursimet e premtuara nga bashkimet e njësive vendore shpesh nuk materializohen, ndërsa largësia nga shërbimet dhe rënia e besimit qytetar janë kosto të matshme.
5.Bashkia është punëdhënësi dhe institucioni i fundit publik i qytetit
Memaliaj u ndërtua si qytet industrial në vitin 1946, mbi minierën e qymyrit. Në vitin 1990, miniera prodhonte rreth 500 mijë tonë në vit. Pas viteve ’90, miniera u mbyll dhe shteti u largua; qyteti mbeti me pasojat sociale e mjedisore. Sot, administrata bashkiake është ndër institucionet e pakta publike dhe punëdhënësit kryesorë që kanë mbetur në territor. Ta heqësh atë do të thotë të heqësh shtresën e fundit të pranisë së shtetit në një qytet që ky shtet e krijoi vetë dhe ndaj të cilit ka një borxh historik të pashlyer. Ky nuk është një qytet pa histori: më 2 dhjetor 1942, pikërisht në Memaliaj u themelua komiteti i parë nacionalçlirimtar i rrethit të Tepelenës.
6.Memaliaj rrjedh mbi pasurinë më të promovuar të Shqipërisë: Vjosën
Territori i bashkisë shtrihet mbi luginën e Vjosës, shpallur Park Kombëtar «Lumi i Egër» me VKM nr. 155/2023, i pari i këtij lloji në Evropë. Bashkia Memaliaj, bashkë me Tepelenën dhe Selenicën, është aktualisht në proces të hartimit të Planit të Përgjithshëm Vendor dhe të Vlerësimit Strategjik Mjedisor pikërisht për këtë park. Të shkrish bashkinë në mes të këtij procesi do të thotë t’i heqësh territorit institucionin vendor që duhet të përfitojë nga ekoturizmi i Vjosës. Askush në Tepelenë apo në Tiranë nuk do ta mbrojë Luftinjën dhe brigjet e Vjosës më mirë se një bashki që i ka në zemër të juridiksionit të vet.
7.Bashkimi Evropian nuk kërkon fshirjen e bashkive të vogla
Reforma po bëhet si «kërkesë e BE-së» në kuadër të negociatave. E vërteta e verifikueshme: asnjë kapitull i acquis nuk përcakton numër bashkish. BE-ja kërkon administratë të aftë dhe kapacitet përthithës për fondet, dhe funksionon mbi parimin e subsidiaritetit: vendimet merren sa më pranë qytetarit. Vendet anëtare shkojnë nga Franca me mbi 34 mijë komuna te sistemet e konsoliduara nordike. Nëse problemi është kapaciteti për projekte evropiane, ligji shqiptar 139/2015 ofron tashmë zgjidhjen pa fshirë askënd: bashkëpunimi ndërvendor, sipërmarrjet e përbashkëta dhe shërbimet e ndara mes bashkive fqinje.
Çfarë duhet të kërkojë Memaliaj tani?
Reforma ende nuk ka hartë përfundimtare dhe komisioni ka premtuar dëgjesa në të gjitha qarqet. Kjo është dritarja e veprimit:
Dëgjesë publike e detyrueshme në Memaliaj, me procesverbal të publikuar, jo formalitet.
Publikimi i kritereve të matshme mbi të cilat një bashki propozohet për shkrirje, dhe i të dhënave për secilën bashki.
Referendum vendor konsultativ, në frymën e nenit 5 të Kartës Evropiane.
Një plan alternativ kapacitetesh: financim, staf dhe bashkëpunim ndërvendor me Tepelenën, si provë përpara çdo diskutimi për shkrirje.
Një bashki e vogël nuk është një gabim për t’u fshirë nga harta. Është një përgjegjësi për t’u mbajtur. Memaliaj nuk kërkon privilegje; kërkon që shteti që dikur e ndërtoi këtë qytet për qymyrin e tij, të mos e mbyllë tani për statistikat e tij.