Regjimi në Iran ka ndryshuar për keq

Në sheshin Enqelab në Tehran, një poster i ri dominon hapësirën publike: një figurë e re, por e njohur në hijet e pushtetit, qëndron në një hendek lufte dhe urdhëron lëshimin e raketave.

Është Mojtaba Khamenei – tashmë në krye të Republikës Islamike – i paraqitur si një figurë me mision hyjnor, krahasuar me Imam Aliun.

Për kundërshtarët e regjimit, kjo nuk është thjesht propagandë. Është një paralajmërim vizual për atë që po vjen: një Iran më i militarizuar, më ideologjik dhe më pak i prirur për kompromis.

Kur SHBA-të dhe Izraeli goditën elitën iraniane, përfshirë vrasjen e Ali Khameneit, llogaritja ishte e qartë: dobësimi i strukturës do të hapte rrugë për një transformim politik, ndoshta edhe për një lidership më pragmatik.

Por realiteti doli ndryshe.

Në vend të një regjimi të zbutur, boshllëku i pushtetit u mbush nga elementët më të fortë dhe më radikalë të sistemit. Lufta nuk e dobësoi vijën e ashpër – e konsolidoi atë.

“Ne krijuam një realitet më të keq”, paralajmërojnë analistët e sigurisë, duke theksuar se fraksionet më ideologjike brenda Gardës Revolucionare Islamike tashmë dominojnë vendimmarrjen.

Një lider në hije

Ngjitja e Mojtaba Khameneit nuk është e papritur për ata që kanë ndjekur politikën iraniane. Për vite me radhë, ai operonte në prapaskenë – një ndërmjetës mes klerikëve dhe aparatit të sigurisë, një arkitekt i heshtur i ekuilibrave të brendshëm.

Sot, edhe pse i padukshëm publikisht dhe i përfolur për dëmtime të rënda nga sulmet ajrore, ai mbështetet në një rrjet besnikësh të njohur si “Habib Circle” – një elitë e formuar nga veteranë të luftës dhe besnikë ideologjikë.

Ky rrjet nuk është thjesht politik. Është një strukturë sigurie, inteligjence dhe besnikërie personale, që ka për detyrë të mbrojë regjimin me çdo kusht.

Konsolidimi përmes frikës

Brenda vendit, regjimi i ri ka reaguar me shpejtësi dhe brutalitet. Arrestime, ekzekutime dhe kërcënime të hapura ndaj protestuesve kanë rikthyer një klimë represioni të fortë.

Në rrugë nuk shihen më masa spontane opozitare – por mbështetës të organizuar të regjimit.

Jashtë vendit, strategjia është po aq agresive: sulme ndaj fqinjëve arabë dhe përdorimi i kontrollit mbi Ngushticën e Hormuzit si levë gjeopolitike, duke prekur drejtpërdrejt furnizimin global të naftës.

Arkitektët e vijës së ashpër

Emërimet e reja flasin vetë.

Figura si Mohammad Bagher Zolghadr, Ahmad Vahidi dhe Mohsen Rezaie përfaqësojnë një brez komandantësh me histori të gjatë në operacione ushtarake, represion të brendshëm dhe aktivitete të diskutueshme ndërkombëtare.

Këta nuk janë teknokratë apo diplomatë klasikë. Janë produkte të një sistemi ku ideologjia dhe lufta janë të ndërthurura.

Në zemër të këtij transformimi qëndron një komponent ideologjik gjithnjë e më dominant: Mahdizmi – një doktrinë mesianike brenda islamit shiit që lidhet me ardhjen e Imam Mahdi.

Sipas kësaj narrative, përshkallëzimi i konfliktit dhe ndërtimi i një rendi të pastër islamik mund të përshpejtojë ardhjen e tij.

Kjo ideologji, dikur periferike, është bërë pjesë qendrore e edukimit të forcave të sigurisë dhe të vetë legjitimitetit të regjimit.

Rezultati është një lidership që nuk e sheh konfliktin si dështim diplomatik, por si pjesë të një misioni historik.

Paqe e largët

Megjithëse presioni ekonomik dhe dëmet e luftës e shtyjnë Iranin drejt negociatave, hendeku me Donald Trump dhe administratën amerikane mbetet i thellë.

Në letër, mund të ketë sinjale për dialog. Në praktikë, ideologjia, struktura e pushtetit dhe përbërja e elitës së re sugjerojnë të kundërtën.

Irani nuk është thjesht më i dobët apo më i fortë pas luftës.

Ai është ndryshe.

Dhe, për shumëkënd, më i rrezikshëm.

Paralajmërimi nga brenda

Nëse analizat perëndimore shpesh mbështeten në inteligjencë dhe lexim strategjik, një nga paralajmërimet më të forta për atë që përfaqëson sot Irani vjen nga brenda vetë sistemit.

Jaber Rajabi, një ish-anëtar i Gardës Revolucionare Islamike, i cili dezertoi në vitin 2016, ka qenë ndër zërat më të drejtpërdrejtë për natyrën e lidershipit të ri.

Duke folur në media arabe përpara se Mojtaba Khamenei të ngjitej zyrtarisht në pushtet, ai e përshkroi atë si një figurë thellësisht ideologjike, të udhëhequr jo vetëm nga kalkulime politike, por edhe nga bindje personale me ngarkesë mesianike.

Sipas Rajabit, Khamenei e sheh veten si pjesë të një profecie – një figurë që lidhet me mitologjinë e Khorasanit dhe ardhjen e Imam Mahdi. Kjo nuk është thjesht retorikë fetare për konsum publik, por një element që, nëse merret seriozisht, ndryshon mënyrën si duhet lexuar sjellja e regjimit.

“Nëse pyetni se cili është skenari më i rrezikshëm për Iranin dhe rajonin”, paralajmëroi ai, “përgjigjja është: Mojtaba Khamenei”.

Ky është ndoshta dimensioni më shqetësues i transformimit aktual: një regjim që nuk vepron vetëm mbi interesa shtetërore, por edhe mbi një ndjesi misioni historik dhe fetar.

Në këtë prizëm, paqja nuk është thjesht e vështirë.

Ajo mund të mos jetë fare objektivi.