Pse ushtrimet djegin më pak kalori nga sa mendojmë?

Logjika duket e thjeshtë: lëviz më shumë, digj më shumë kalori, humb peshë. Por për shumë njerëz, numrat nuk përputhen gjithmonë. Studimet tregojnë se ushtrimi shpesh rezulton në humbje peshe më të vogël se sa parashikojnë modelet e kalorive.

Në shumë studime të kontrolluara, edhe kur njerëzit shtojnë aktivitete si ecja, vrapi apo çiklizmi, humbja mesatare e peshës për gjashtë muaj është rreth 1,5 kilogram, një rezultat modest për një investim të madh kohe dhe përpjekjeje. Një pjesë e shpjegimit është e njohur: ushtrimi rrit oreksin, duke bërë më të lehtë ngrënien e kalorive të djegura. Por ekspertët po shqyrtojnë edhe një fenomen më të ndërlikuar.

Një analizë e vitit 2025 sugjeroi se njerëzit digjnin vetëm rreth një të tretën e kalorive shtesë që teorikisht kërkonte ushtrimi. Pra, një vrapim që duhej të digjte 500 kalori, shtonte vetëm rreth 165 kalori në buxhetin ditor. Trupi duket se kompenson aktivitetin fizik të shtuar duke ulur energjinë e shpenzuar në procese të tjera, por mënyra dhe shkalla e këtij kompensimi mbetet ende një mister, thotë Vincent Careau, biolog evolucionist në Universitetin e Otavas.

Ideja që trupi mund të “kompensojë” u shfaq pas një studimi të vitit 2012, i cili zbuloi se një popullsi gjuetarësh-samitarësh në Tanzani digjte rreth të njëjtin numër kalorish sa një person mesatar në vendet industriale, edhe pse ata ecnin shumë kilometra çdo ditë për të gjuajtur dhe mbledhur ushqim.

Ky fenomen shpjegohet nga modeli i shpenzimit të energjisë të kufizuar, i cili propozon që trupi kompenson ushtrimin duke ulur energjinë e shpenzuar në procese të tjera fiziologjike, duke mbajtur shpenzimin total ditor brenda një diapazoni relativisht të ngushtë. Ky përfshin energjinë për pompimin e gjakut, tretjen e ushqimit, lëvizjet e zakonshme dhe vetë ushtrimin.

Sipas Leanne Redman, eksperte e fiziologjisë njerëzore në Universitetin e Sidneyt, një studim i saj i vitit 2021 tregoi se të rriturit që digjnin rreth 1,800 kalori në javë përmes ushtrimeve humbnin vetëm gjysmën e asaj që parashikonin modelet standarde të kalorive.

Ndryshimet në lëvizje mund ta shpjegojnë pjesërisht këtë diferencë.

Ndryshimet nuk ndodhin vetëm në sjellje. Ka prova se trupi mund të ulë energjinë e shpenzuar për aktivitetet jo-ushtrimore, si lëvizjet e vogla të trupit, ecja pa qëllim, apo lëvizjet nervoze. Studime të tjera lidhin ushtrimin me aktivitet më të ulët të sistemit imunitar, tiroides dhe hormoneve riprodhuese, që gjithashtu konsumojnë energji.

Megjithatë, jo të gjithë kompensojnë në të njëjtën mënyrë apo fare. Analiza e Redman tregoi se vetëm rreth gjysma e pjesëmarrësve shfaqën shenja të qarta të kompensimit. Kur ndodhte, kjo lidhej shpesh me efikasitetin e trupit në ushtrimin e njëjtë, ku muskujt dhe qelizat adaptoheshin për të bërë të njëjtën punë me më pak energji.