“Veziri në hije”: Arkitektura e fuqisë së Mohamed bin Zayed dhe rendi i ri rajonal

Në rrëfimet e vjetra të Lindjes së Mesme, veziri nuk është ai që mban kurorën, por ai që vendos se kujt i takon. Ai nuk shfaqet në skenë, por shkruan fundin.

Në një version modern të kësaj figure, shumë analistë e vendosin këtë rol mbi Mohamed bin Zayed Al Nahyan, një lider që rrallë kërkon vëmendjen publike, por që – sipas këtij interpretimi – ka ndërtuar një nga arkitekturat më të sofistikuara të ndikimit në rajon.

Në sipërfaqe, Lindja e Mesme duket e dominuar nga zhurma: lufta me Iranin, dinamika e brendshme e Izraelit, pesha tradicionale e Arabisë Saudite. Por nën këtë sipërfaqe, rrjedh një sistem më i heshtur, ku fuqia nuk projektohet gjithmonë me tanke apo deklarata, por me kredi, marrëveshje dhe korridore logjistike.

Ky është sistemi që i atribuohet Abu Dhabit.

Kur u nënshkruan Akordet Abraham, bota pa një moment historik “paqësor”. Emiratet normalizonin marrëdhëniet me Izraelin, një hap që dukej si kthesë diplomatike. Por në këtë rrëfim, ajo marrëveshje ishte shumë më tepër: një hyrje e plotë në arkitekturën e sigurisë të udhëhequr nga SHBA-të.

Izraeli fitoi legjitimitet rajonal në një moment kritik, ndërsa Emiratet siguruan një nivel aksesi dhe ndikimi në Washington që pak vende e kanë. Marrëveshja nuk ishte thjesht për paqe; ishte për rreshtim strategjik.

Ky rreshtim nuk mbeti vetëm në diplomaci. Ai u shtri në mënyrën se si funksionon pushteti në vende të tjera.

Në Pakistan, për shembull, politika nuk mund të kuptohet pa dimensionin financiar. Rënia e Imran Khan dhe ngritja e Shehbaz Sharif nuk shihen vetëm si rezultat i votave apo presioneve diplomatike, por si një proces ku mbijetesa ekonomike e shtetit ishte çelësi.

Kur një vend pret çdo muaj të dijë nëse një kredi do të rinovohet apo jo, politika e tij fillon të shkruhet diku tjetër. Në këtë logjikë, fuqia nuk është ndërhyrje direkte, por kontroll mbi kushtet e ekzistencës.

Me Iranin, loja bëhet më e ndërlikuar. Për një periudhë, Emiratet afruan marrëdhëniet me Teheranin, duke krijuar përshtypjen e një de-përshkallëzimi. Por më pas, kur tensionet u rritën dhe goditjet nisën, Abu Dhabi u gjend i rreshtuar qartë në kampin tjetër.

Kjo lëvizje e dyfishtë – ruajtja e kanaleve dhe njëkohësisht integrimi në një arkitekturë kundërshtare – e pozicionon si aktor të domosdoshëm për të dyja palët. Një ndërmjetës që nuk është neutral, por i pazëvendësueshëm.

Ndërkohë, larg vëmendjes mediatike, një tjetër hartë po vizatohet në Afrikë. Nga brigjet e Somalisë te portet strategjike si Bosaso dhe Berbera, krijohet një rrjet që lidh tregtinë globale, operacionet ushtarake dhe konfliktet lokale.

Këto nuk paraqiten si baza klasike ushtarake, por si investime, marrëveshje portuale, projekte infrastrukturore. Megjithatë, funksioni i tyre – sipas këtij interpretimi – është shumë më i gjerë: kontroll mbi korridoret detare dhe ndikim në zonat më të paqëndrueshme të kontinentit.

Në këtë panoramë, edhe marrëdhënia me Princin e Kurorës Saudite, Mohammed bin Salman merr një dimension tjetër.

Dikur aleatë, sot duket se përfaqësojnë dy vizione të ndryshme: njëri kërkon stabilitet përmes zhvillimit dhe konsolidimit të brendshëm, tjetri ndërton ndikim përmes një rajoni më fleksibël, ku kufijtë e fuqisë janë më të lëvizshëm dhe varësitë më të thella.

Nuk është përplasje e drejtpërdrejtë, por një garë për të përcaktuar formën e së ardhmes.

Në fund, kjo nuk është një histori me heronj të qartë. Është një histori për mënyrën se si ndërtohet pushteti në shekullin e XXI: jo gjithmonë përmes pushtimit, por përmes strukturave që i bëjnë vendet të varura, të lidhura, të menaxhueshme.

Në këtë logjikë, stabiliteti nuk është gjithmonë qëllimi përfundimtar; ndonjëherë është vetëm një instrument.

Dhe nëse kjo është e vërtetë, atëherë figura e vezirit nuk është më metaforë – është një mënyrë për të kuptuar se kush e shkruan skenarin, ndërsa të tjerët mendojnë se po luajnë rolet e tyre.