Regjimi iranian mbetet i paprekur – Ditët në vijim do të tregojnë sa do zgjasë
Vrasja e Ajatollahut Ali Khamenei nga sulmet e koordinuara amerikano-izraelite ka çuar Iranin në momentin më të pasigurt që nga themelimi i Republikës Islamike në 1979.
Operacioni, i quajtur nga SHBA-të “Epic Fury”, kishte si synim goditjen e elitës ushtarake dhe politike të vendit për të paralizuar komandën e lartë të Iranit.
Brenda natës së të shtunës, lajmet mbi vdekjen e Khameneit u përhapën shpejt, duke shkaktuar skena të paparashikueshme në qytetet kryesore iraniane dhe në diasporën iraniane.
Për shumë vetë, eliminimi i liderit suprem duket si një hap historik që rezistenca civile nuk arriti ta realizonte për dekada.
Presidenti amerikan, Donald Trump dhe kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, bënë thirrje të drejtpërdrejta për ndryshim regjimi, duke e paraqitur atë si të arritshëm. Megjithatë, ndërsa faza ushtarake e operacionit duket e koordinuar dhe nën kontroll amerikan, reagimi i opinionit publik iranian mbetet i paparashikueshëm.
Mëngjesin e së dielës, televizionet shtetërore iraniane konfirmuan vdekjen e Khameneit dhe njoftuan krijimin e një këshilli të përkohshëm prej tre vetash për të marrë autoritetin ekzekutiv.
Sipas Kushtetutës iraniane, zgjedhja e një lideri të ri i takon Asamblesë së Ekspertëve, një trup 88-anëtarësh i zgjedhur për tetë vjet, por kandidaturat duhet të miratohen nga Këshilli Mbikëqyrës, i cili është i lidhur ngushtë me strukturat e udhëheqjes.
Khamenei kishte ndikim të madh mbi këtë organ, duke kufizuar hapësirën për sfidues të mundshëm.
Në sulmet e para, IDF pretendon se ka vrarë katër nga shtatë figurat më të larta të udhëheqjes dhe mbrojtjes së Iranit: Khamenei, sekretarin e Këshillit të Mbrojtjes, ministrin e Mbrojtjes dhe komandantin e Gardës Revolucionare.
Të mbijetuarit përfshijnë presidentin Masoud Pezeshkian dhe sekretarin e Këshillit të Sigurisë Kombëtare.
Megjithatë, forcat iraniane kanë treguar aftësi për hakmarrje.
Brenda dy ditëve të para, raketat dhe dronët goditën baza amerikane në disa vende arabe, si dhe objektiva në Izrael. Për herë të parë, raketat goditën edhe zona civile në Dubai dhe aeroportin civil të Kuvajtit, duke zgjeruar ndjeshëm hapësirën e konfliktit.
Situata mbetet e paparashikueshme. Nëse lufta përhapet dhe grupet militante aleate të Iranit aktivizohen, Teherani mund të fitojë terren për të negociuar një armëpushim ose për të shmangur dorëzimin total sipas kushteve amerikano-izraelite.
Por presioni i vazhdueshëm ushtarak, bashkë me protestat e mundshme të mëdha, mund të çojë në një dobësim sistemik të Republikës Islamike.
Për momentin, të gjitha skenarët janë të mundshëm. Irani ka humbur figura qendrore dhe komandantë kryesorë, por ruan struktura institucionale dhe kapacitete operative që mund të ushtrojnë hakmarrje.
Disa ditë të ardhshme pritet të tregojnë nëse Garda Revolucionare dhe elementë të tjerë të aparatit të shtetit do të qëndrojnë të bashkuar pa udhëheqësin e gjatë të shërbimit.
Në përmbledhje, vdekja e Khameneit ka futur Iranin në një fazë të pasigurt dhe të paqëndrueshme, ku rezultati varet nga aftësia e Teheranit për të ruajtur kontrollin e brendshëm, nga forca e protestave popullore dhe nga sa gjerë përhapet konflikti rajonal.