Perënditë e reja të luftës: Si AI po vendos ritmin e vdekjes

Në një sallë të mbushur me investitorë teknologjie dhe drejtues ushtarakë, në shtatorin e vitit 2024, dy burra që përfaqësonin të kaluarën dhe të ardhmen e luftës u përballën për herë të parë sy më sy.

Njëri ishte Drew Cukor, oficeri i Marinës që kishte shtyrë përpara një projekt të diskutueshëm të Inteligjencës Artificiale. Tjetri, Frank Whitworth, ishte ndër kritikët më të fortë të tij.

Pak vite më parë, Whitworth kishte ngritur dyshime të forta: A po përshpejtohej shumë procesi i përzgjedhjes së objektivave? A po shmangeshin procedurat? A ishte kjo një rrugë e rrezikshme drejt automatizimit të vendimeve për jetë a vdekje?

Por atë mbrëmje, diçka kishte ndryshuar.

“Është punë e rëndësishme”, i tha ai Cukor-it.

Kjo fjali shënon një kthesë më të madhe sesa duket: momentin kur skeptikët në zemër të Pentagonit u kthyen në besimtarë të një epoke të re – luftës së drejtuar nga Inteligjenca Artificiale.

Nga protestat te realiteti operacional

Kur Project Maven u bë publik në vitin 2018, reagimi ishte i menjëhershëm. Mbi 3 mijë punonjës të Google protestuan kundër përfshirjes në një projekt që mund të përdorej për të identifikuar objektiva për sulme ushtarake.

Frika ishte e qartë: që algoritmet të hynin në zinxhirin e vendimmarrjes për të marrë jetë njerëzore.

Sot, kjo nuk është më një frikë – është praktikë.

Platforma e njohur si Maven Smart System, e zhvilluar nga Palantir Technologies, është bërë një nga mjetet më të avancuara të ushtrisë amerikane. Ajo mbledh të dhëna nga dronë, satelitë dhe sensorë të ndryshëm, i përpunon me AI dhe i shfaq në një hartë të vetme operative.

Në një demonstrim publik, gjithçka dukej pothuajse e thjeshtë: një klikim për të identifikuar një objektiv, disa të tjera për të konfirmuar koordinatat dhe për të zgjedhur armën. Pastaj një sinjal i gjelbër: “Target destroyed”.

Nga minuta në sekonda. Nga analizë njerëzore në vendimmarrje të asistuar nga makineritë.

Lufta me shpejtësi makinerie

Në fushëbetejë, ndryshimi është dramatik. Procesi që dikur kërkonte orë të tëra – mbledhje informacioni, verifikim, vendim – tani mund të ndodhë brenda pak minutash.

Në disa operacione, sipas zyrtarëve amerikanë, numri i objektivave të goditura në ditë është rritur nga më pak se 100 në mijëra.

Në Lindjen e Mesme, nën drejtimin e gjeneralit Erik Kurilla, sistemi është përdorur për të identifikuar raketa, për të gjurmuar objektiva detare dhe për të koordinuar sulme ajrore në kohë reale.

Lufta nuk është më vetëm një përballje forcash – është një problem i përpunimit të të dhënave.

Një sy mbi gjithë botën

Ambicia qëndron edhe më lart. Brenda Agjencia Kombëtare e Inteligjencës Gjeohapësinore, ideja është të ndërtohet një sistem që mund të “shohë gjithçka”: nga lëvizjet në aeroporte deri te ndërtimet ushtarake në zona të largëta.

“Nga fundi i detit deri në hapësirë,” është slogani i ri.

Një botë ku çdo lëvizje mund të kapet, analizohet dhe, nëse konsiderohet kërcënim, të kthehet në objektiv.

Rreziku që mbetet

Por me këtë shpejtësi vjen edhe rreziku.

AI mund të gabojë. Mund të “halucinojë”. Mund të nxjerrë përfundime të gabuara nga të dhëna të paplota. Dhe kur këto gabime lidhen me armë, pasojat janë fatale.

Ekspertë si Emelia Probasco paralajmërojnë se këto sisteme po përdoren pa doktrinën dhe trajnimin e duhur. Ajo e sheh Maven jo thjesht si një mjet ndihmës, por si një armë – dhe kërkon që të trajtohet si e tillë.

Historia ofron paralajmërime. Në vitin 1988, një sistem i automatizuar si AEGIS Combat System gabimisht identifikoi një avion civil si kërcënim dhe e rrëzoi, duke vrarë 290 njerëz.

Teknologjia ka avancuar. Por dilema mbetet e njëjtë.

Kush vendos?

Në thelb, pyetja nuk është teknologjike – është morale.

Në një botë ku algoritmet mund të identifikojnë, ndjekin dhe sugjerojnë goditje në sekonda, roli i njeriut po ndryshon. Zyrtarisht, “njeriu mbetet në qark”. Në praktikë, presioni i shpejtësisë dhe besimi te sistemi e shtyjnë vendimmarrjen gjithnjë e më shumë drejt makinerive.

Disa brenda sistemit e përshkruajnë këtë si të pashmangshme.

Të tjerë, si një rrezik që ende nuk kuptohet plotësisht.

Por një gjë është e qartë: lufta po hyn në një fazë ku avantazhi nuk matet vetëm me armë, por me algoritme. Dhe në këtë realitet të ri, “gjithëdija”, “gjithëprania” dhe “gjithëfuqia” nuk janë më koncepte teologjike.

Janë objektiva teknologjikë.