Dyshime për “insider trading” nga rrethi i Donald Trumpit: Tregtarët e naftës vunë bast miliona dollarë pak minuta para postimit të tij

Persona të panjohur vunë qindra-milionë dollarë bast për rënien e çmimit të naftës pak para njoftimit të fundit të Trumpit për Iranin. Kjo ka ngjallur dyshime për përfitim nga informacione të brendshme

Njoftimi që bëri të hënën presidentit amerikan Donald Trump lidhur me shtyrjen e përkohshme të sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike të Iranit, ushqeu shpresa të brishta në mbarë botën për një përfundim diplomatik të luftës, dhe mesa duket, u ka sjellë disa personave fitime shumë të mëdha.

Vëzhguesit kanë identifikuar disa transaksione të dyshimta në bursë pak para njoftimit të Trumpit. Sipas përllogaritjeve të Financial Times, disa tregtarë kishin investuar më shumë se gjysmë miliardi dollarë amerikanë duke vënë bast për rënien e çmimit të naftës. A është e mundur që ata të kenë qenë të informuar paraprakisht?

Cilat janë shenjat e një “insider trading”?

Si “insider trading” quhen transaksione në bursë, të cilat kryhen mbi bazën e informacioneve të bredshme, pra që nuk janë bërë publike. Këto mund të jenë të dhëna financiare kompanish, apo plane politike ose rregullatore. Si në SHBA ashtu edhe në Evropë, insider trading është vepër penale. Anëtarëve të administratës së Trumpit nuk u lejohet të përdorin informacione konfidenciale për përfitime financiare. E njëjta gjë vlen edhe për të afërmit  e tij apo bizneset e lidhura me ta.

Megjithëse mundësia që Donald Trump të tërhiqej nga kërcënimi ndaj Iranit ishte diskutuar gjerësisht në ditët para njoftimit, pa e ditur saktësisht momentin e vendimit, një bast i tillë me qindra milionë dollarë do të ishte një rrezik i madh që vështirë se do ta merrte një investitor i zakonshëm.

Christoph Kaserer, profesor për menaxhimin financiar dhe tregjet e kapitalit në Universitetin Teknik të Mynihut, shpjegon se shuma prej 580 milionë dollarësh nuk është domosdoshmërisht e pazakontë, duke pasur parasysh miliardat që qarkullojnë çdo ditë në këto tregje.

Por ai thekson se njoftimi i Trumpit u publikua në orën 7 të mëngjesit – një kohë kur tregjet janë të hapura, por relativisht të qeta – dhe pikërisht për këtë arsye rritja e menjëhershme e vëllimit të tregtimit është shumë e pazakontë dhe vështirë të shpjegohet me luhatje normale.

Një vlerësim të ngjashëm jep edhe Florian Heider, drejtor shkencor i Institutit Leibniz për Kërkime në Tregjet Financiare SAFE. Megjithatë, ai thekson se kjo nuk mjafton për të provuar se kemi insider trading, pasi për këtë nevojitet të dëshmohet një qëllim i qartë dhe përdorimi me dashje i informacionit konfidencial.

A ka pasur raste të ngjashme në të kaluarën?

Nuk është hera e parë që muajt e fundit vërehen transaksione të dyshimta. Një raport i publikuar nga portali investigativ amerikan ProPublica zbuloi disa raste ku zyrtarë të lartë shitën aksione pak para njoftimeve të Donald Trump për vendosjen e tarifave doganore në fillim të prillit 2025.

Kur Trumpi tërhoqi më 9 prill përkohësisht këto tarifa, ai kishte shkruar pak më parë në rrjetin social Truth Social: “Kjo është një kohë e shkëlqyer për të blerë!!!”

Ndërkohë, interesat e biznesit të familjes Trump shpesh ndërthuren me vendimet qeveritare, qoftë përmes investimeve në kompani prodhuese dronësh, bashkëpunimeve me kompani kriptomonedhash apo investimeve në Lindjen e Mesme.

Një zëdhënës i Shtëpisë së Bardhë tha se ajo nuk toleron që përfaqësues të administratës të përfitojnë në mënyrë të paligjshme nga informacionet e brendshme dhe çdo pretendim pa prova se përfaqësues janë përfshirë në aktivitete të tilla është i pabazë.

Çfarë ndodhi?

Tregtarët vënë bast qindra miliona dollarë për kontrata nafte vetëm pak minuta para se Presidenti i SHBA-ve Donald Trump të njoftonte të hënën se SHBA-të do të shtynin sulmet kundër infrastrukturës energjetike iraniane.

Të dhënat e tregut të shqyrtuara nga BBC tregojnë se vëllimi i tregtisë u rrit rreth pesëmbëdhjetë minuta para një postimi në mediat sociale nga presidenti që njoftonte këtë veprim.

Çmimi i naftës ra ndjeshëm pas njoftimit, duke rënë me 14% brenda pak minutash. Tregtarët që vunë bast për këtë veprim të papritur do të kishin fituar para.

Disa analistë të tregut thonë se aktiviteti i pazakontë hap mundësinë që bastet mund të jenë vendosur me njohuri paraprake të vendimit.

BBC ka kontaktuar Shtëpinë e Bardhë për koment.

Një zëdhënës i tha Financial Times se nuk “toleron asnjë zyrtar të administratës që përfiton në mënyrë të paligjshme nga njohuritë e brendshme”.

Tregjet financiare globale janë tronditur nga konflikti në Lindjen e Mesme, me çmimet e aksioneve që kanë rënë ndërsa kostoja e naftës dhe gazit është rritur, por në disa raste shpresa për një fund të mundshëm të luftës ka parë lëvizje të paqëndrueshme me naftën që ka rënë ndjeshëm dhe tregjet e aksioneve janë rritur.

Të shtunën, Trump kërcënoi të “shkatërronte” termocentralet e Iranit nëse ai nuk do të rihapte Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës normalisht kalojnë rreth 20% e naftës dhe gazit botëror, brenda 48 orëve.

Tregjet ishin të mbyllura atë ditë, por ranë ndjeshëm në të gjithë Azinë kur u rihapën të hënën në mëngjes, ndërsa çmimi i naftës filloi të rritet.

Megjithatë, në orën 07:04 të orës lindore të hënën, përpara se tregjet amerikane të hapeshin për javën, presidenti postoi në platformën e tij Truth Social se Washingtoni kishte zhvilluar “BISEDA SHUMË TË MIRA DHE PRODUKTIVE” me Teheranin mbi një “ZGJIDHJE TË PLOTË DHE TOTALE” për armiqësitë.

Menjëherë, aksionet u rritën dhe çmimi i naftës ra në 84 dollarë (63 £) për fuçi për çmimin referues të SHBA-ve.

Vëzhguesit që atëherë kanë shqyrtuar me kujdes atë që ndodhi në tregjet financiare në procesverbalin që çoi në postimin e presidentit.

Në orën 06:49 ET, tregtarët vendosën 733 baste për kontratat e naftës bruto WTI në Bursën Tregtare të New Yorkut (Nymex).

Një minutë më vonë, ky numër u rrit në 2,007. Kjo është ekuivalente me rreth 170 milionë dollarë.

I njëjti model mund të shihet tek tregtarët që blejnë kontrata për naftën bruto Brent, çmimi tjetër kryesor i naftës. Brenda një minute, vëllimi i tregtisë u rrit nga 20 në më shumë se 1,600. Kjo është rreth 150 milionë dollarë në kontrata.

Të dhënat për të hënat e mëparshme tregojnë se normalisht bëhen shumë më pak tregti në atë kohë të ditës.

Tregti ‘Anormale’

“Kjo duket jonormale, me siguri”, thotë Mukesh Sahdev, analisti kryesor i naftës në XAnalysts.

“Në atë kohë, nuk kishte indikacione se po zhvilloheshin bisedime serioze midis SHBA-ve dhe Iranit. Pra, të vendosësh kaq shumë para për rënien e naftës ngre pyetje”.

Koha e basteve ka ngritur pyetje nëse ato u bënë me dijeni paraprake të njoftimit të presidentit.

“Pak para se ai të postonte në mediat sociale, mjaft njerëz morën kontrata që do t’u lejonin atyre të përfitonin nga rënia e çmimit të naftës”, tha Rachel Winter, një partnere në firmën e menaxhimit të pasurisë Killik & Co.

“Pra, ka pasur disa spekulime në lidhje me tregtinë e brendshme. Nuk e dimë nëse kjo është e vërtetë, por shpresojmë se do të ketë një lloj hetimi për këtë”, shtoi ajo.

Më vonë të hënën, qeveria iraniane mohoi se kishte ndodhur ndonjë bisedë, duke i quajtur ato “lajme të rreme”, gjë që bëri që tregjet e aksioneve në Azi të rriteshin përsëri të martën.

Në një postim në X, Kryetari i parlamentit të Iranit, Mohammad-Bagher Ghalibaf, tha se “lajmet e rreme përdoren për të manipuluar tregjet financiare dhe të naftës dhe për t’i shpëtuar moçalit në të cilin janë bllokuar SHBA-të dhe Izraeli”.

BBC ka kontaktuar rregullatorin financiar të SHBA-së, Komisionin e Tregtimit të Kontratave të Ardhshme të Mallrave, si dhe Autoritetin e Sjelljes Financiare në Mbretërinë e Bashkuar.

Kjo nuk është hera e parë që politika e jashtme e SHBA-ve është lidhur me një mori aktivitetesh bastesh.

Në janar, bastet u rritën në Polymarket, një platformë parashikimesh e mundësuar nga kriptovalutat, ndërsa lojtarët vunë baste se presidenti i Venezuelës, Nicolás Maduro, do të largohej nga pushteti deri në fund të muajit. Disa orë më vonë ai u kap nga forcat amerikane.

Një llogari fitoi më shumë se 436 mijë dollarë nga një bast prej 32 mijë e 537 dollarësh.