Çfarë kërkon vërtet Vladimir Putin?

Çfarë kërkon në të vërtetë Vladimir Putin? Cili është qëllimi i kësaj lufte dhe çfarë do të konsiderohej një fitore për Rusinë?

Këto janë ndër pyetjet që kanë shoqëruar luftën në Ukrainë që prej fillimit të saj. Për shumë rusë, pushtimi i shkurtit 2022 erdhi si një surprizë e plotë. Lufta u përgatit në fshehtësi dhe, në shumë aspekte, sfidoi pritshmëritë për mënyrën se si do të zhvillohej dhe sa do të zgjaste.

Më shumë se katër vjet më vonë, pyetja se çfarë do të thotë “fitore” për Rusinë mbetet ende e hapur.

Një luftë me kosto të jashtëzakonshme

Në prill të vitit 2022, Rusia kontrollonte rreth 19.6% të territorit të Ukrainës. Sot kontrollon rreth 19.2%. Ndërkohë, kostoja njerëzore e luftës është rritur në mënyrë dramatike.

Sipas vlerësimeve të cituara në një analizë nga The Economist, humbjet ruse – të vrarë dhe të plagosur – janë rritur nga rreth 20 mijë në fazat e para të luftës në qindra mijëra.

Megjithatë, Rusia nuk ka arritur disa prej objektivave që dukej se synonte në fillim të pushtimit. Ajo nuk ka marrë Kievin, nuk ka rrëzuar qeverinë ukrainase dhe nuk ka detyruar Ukrainën të kapitullojë. Ushtria ukrainase vazhdon të ekzistojë dhe shteti ukrainas nuk është shembur.

Nëse lufta do të matet vetëm me territorin e pushtuar në raport me koston njerëzore dhe ekonomike, bilanci duket jashtëzakonisht i vështirë për t’u justifikuar.

Por kjo mund të jetë pikërisht sepse objektivi i Moskës është më i gjerë se pushtimi territorial.

Rusia ka nevojë për një pauzë

Ekonomia ruse është përshtatur me luftën, por kjo nuk do të thotë se kostoja e saj është e vogël. Inflacioni mbetet i lartë, normat e interesit kanë qenë shumë të larta dhe presioni mbi financat publike dhe ekonominë ruse është rritur.

Në këto kushte, Vladimir Putin ka interes për një pauzë.

Por problemi politik është se një pauzë e thjeshtë nuk mjafton.

Një armëpushim që do ta linte Ukrainën të armatosur, të lidhur ngushtë me Perëndimin dhe nën sanksione të forta ndaj Rusisë nuk do të përbënte domosdoshmërisht rezultatin që kërkon Kremlini.

Putinit i duhet një marrëveshje që mund të paraqitet si fitore.

Këtu hyn në lojë diplomacia.

Negociatat si pjesë e luftës

Në negociatat me Donald Trumpin, Putini duket se mbështetet në idenë se koha mund të jetë në anën e Rusisë.

Llogaria është relativisht e thjeshtë: nëse Rusia mund të vazhdojë të luftojë, ndërsa Ukraina dobësohet dhe mbështetja politike e vendeve evropiane bëhet më e vështirë për t’u mbajtur, atëherë pozicioni negociues i Moskës mund të përmirësohet.

Në këtë kuptim, negociatat nuk shihen domosdoshmërish si fundi i luftës. Ato mund të jenë një tjetër fazë e saj.

Putini mund të përpiqet të bindë kundërshtarin se Rusia ka letra më të mira sesa ka në të vërtetë – një lloj loje pokeri, ku perceptimi i forcës është po aq i rëndësishëm sa vetë forca.

Çfarë kërkon Moska?

Këtu qëndron ndoshta çelësi për të kuptuar objektivin rus.

Rusia nuk kërkon vetëm një armëpushim. Ajo ka kërkuar një “zgjidhje përfundimtare” që do të ndryshonte në mënyrë të qëndrueshme pozicionin strategjik të Ukrainës.

Kërkesat ruse kanë përfshirë neutralitetin e Ukrainës, heqjen dorë nga anëtarësimi në NATO, kufizime mbi kapacitetet ushtarake ukrainase dhe mungesën e trupave të huaja në territorin ukrainas.

Në thelb, synimi është që Ukraina të mos jetë në gjendje të bëhet një shtet i fuqishëm ushtarakisht dhe plotësisht i integruar në strukturat perëndimore të sigurisë.

Kjo është shumë më tepër sesa një kërkesë për territor.

Është një kërkesë për të përcaktuar se çfarë lloj shteti mund të jetë Ukraina dhe cilat aleanca mund të ndërtojë.

Ukraina si pjesë e një konflikti më të madh

Nga këndvështrimi i Kremlinit, konflikti nuk kufizohet vetëm te Ukraina.

Putini e ka paraqitur vazhdimisht zgjerimin e NATO-s dhe praninë ushtarake perëndimore pranë kufijve të Rusisë si kërcënime ndaj sigurisë ruse. Në këtë narrativë, lufta në Ukrainë është pjesë e një përplasjeje më të gjerë midis Rusisë dhe Perëndimit.

Kjo shpjegon edhe përse objektivi rus nuk lidhet vetëm me kontrollin e territorit ukrainas.

Rusia kërkon të kufizojë ndikimin perëndimor në hapësirën që Moska e konsideron tradicionalisht si sferën e saj të interesit.

Në këtë kuptim, Ukraina është fusha kryesore e betejës, por jo domosdoshmërish objektivi i vetëm.

Një përpjekje për të ndryshuar rendin evropian

Ambicia e Putinit mund të jetë edhe më e gjerë: ndryshimi i arkitekturës së sigurisë që është krijuar në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore dhe, veçanërisht, pas përfundimit të Luftës së Ftohtë.

Kremlini kërkon një Evropë ku Rusia të ketë një rol shumë më të madh në përcaktimin e çështjeve të sigurisë dhe ku ndikimi amerikan të jetë më i kufizuar.

Në këtë vizion, Rusia duhet të ketë një sferë ndikimi rreth kufijve të saj. Ukraina do të ishte pjesa më e rëndësishme e kësaj zone, por logjika do të shtrihej edhe te marrëdhëniet me vendet e tjera të ish-Bashkimit Sovjetik dhe te vetë marrëdhënia transatlantike.

Prandaj, një marrëveshje për Ukrainën mund të shihet nga Moska jo si fundi i një konflikti të izoluar, por si një hap drejt riformatimit të marrëdhënieve midis Rusisë, Evropës dhe Shteteve të Bashkuara.

Çfarë do të ishte një fitore?

Kjo është pyetja themelore.

Për Rusinë, fitorja nuk do të duhej domosdoshmërish të nënkuptonte pushtimin e të gjithë Ukrainës.

Një rezultat i favorshëm për Kremlinin mund të ishte një Ukrainë që:

mbetet jashtë NATO-s;

ka kufizime mbi kapacitetet e saj ushtarake;

nuk pret trupa të huaja;

pranon humbjen e disa territoreve;

mbetet e kufizuar në integrimin e saj ushtarak me Perëndimin;

dhe, në një moment, sjell lehtësimin ose heqjen e sanksioneve ndaj Rusisë.

Nëse arrihet një rezultat i tillë, Moska mund ta paraqesë luftën si një sukses strategjik edhe pa kontrolluar të gjithë territorin ukrainas.

Kjo është arsyeja pse përqindja e territorit të pushtuar nuk është e vetmja mënyrë për të matur rezultatin e luftës.

Një Ukrainë territorialisht më e vogël, por e integruar fuqishëm në Perëndim dhe e armatosur mirë, do të përbënte një rezultat shumë të ndryshëm nga një Ukrainë territorialisht më e madhe, por neutrale dhe e kufizuar ushtarakisht.

Trumpi dhe Putini kanë objektiva të ndryshme

Këtu qëndron një tjetër element i rëndësishëm.

Donald Trump ka premtuar t’i japë fund luftës. Për të, përfundimi i konfliktit është në vetvete një objektiv politik.

Putini, ndërkaq, mund t’i shohë negociatat në një mënyrë tjetër.

Për të, negociatat mund të jenë një instrument për të arritur objektivat që nuk janë realizuar vetëm përmes forcës ushtarake.

Kjo krijon një dallim themelor në mënyrën se si dy palët mund ta kuptojnë të njëjtën tryezë negociuese.

Për njërën palë, ajo mund të jetë rruga për t’i dhënë fund luftës.

Për tjetrën, mund të jetë një fazë tjetër e konfliktit.

Lufta që shkon përtej Ukrainës

Në fund, ndoshta mënyra më e dobishme për ta kuptuar strategjinë e Putinit është të mos e shohim luftën vetëm si një përpjekje për të pushtuar territor ukrainas.

Në konceptimin rus të konfliktit, Ukraina është pjesë e një përballjeje shumë më të gjerë me Perëndimin.

Objektivi është të krijohet një rend evropian në të cilin Rusia të ketë një zonë të qartë ndikimi, të kufizohet zgjerimi i strukturave perëndimore drejt kufijve të saj dhe të rikthehet Rusia në një pozitë të fuqishme në çështjet e sigurisë evropiane.

Prandaj, edhe nëse arrihet një armëpushim në Ukrainë, kjo nuk do të nënkuptonte domosdoshmërisht përfundimin e konfliktit strategjik.

Për Putinin, lufta në Ukrainë mund të jetë vetëm një kapitull i një përballjeje më të gjerë mbi atë se kush përcakton rendin e sigurisë në Evropë dhe çfarë vendi do të ketë Rusia në të.

Në fund të fundit, pyetja nuk është vetëm se sa territor dëshiron të marrë Rusia, por çfarë lloj Evrope dëshiron të krijojë pas luftës.

Dhe pikërisht këtu qëndron logjika më e gjerë e konfliktit.