Paradoksi i Hormuzit, Irani rrezikon të humbasë armën e tij strategjike
Ngushtica e Hormuzit, një prej pikave më të rëndësishme strategjike të tregtisë globale të energjisë, mund të jetë duke humbur gradualisht vlerën e saj si mjet presioni për Iranin.
Ndërsa Teherani e konsideron ngushticën një element qendror të sigurisë së tij, vendet e Gjirit po përshpejtojnë ndërtimin e rrugëve alternative për eksportin e naftës dhe gazit.
Sipas një analize të publikuar nga The Guardian, ndërtimi i tubacioneve dhe rrugëve të reja të eksportit mund të përgjysmojë vlerën strategjike të Hormuzit brenda tre viteve.
Kjo do të dobësonte një prej mjeteve kryesore me të cilat Irani mund të ushtrojë presion mbi tregjet ndërkombëtare dhe kundërshtarët e tij.
Presioni ekonomik po ndihet gjithnjë e më shumë edhe brenda Iranit. Presidenti iranian, Masoud Pezeshkian, ka deklaruar se lufta duhet të përfundojë në një moment dhe se është më mirë që Teherani të negociojë tani, ndërsa beson se ka ende një pozicion të fortë, sesa të presë për një dobësim të mëtejshëm.
Edhe kryetari i parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, ka paralajmëruar për pasojat ekonomike të konfliktit. Sipas tij, pavarësisht fuqisë ushtarake të vendit, Irani nuk mund të përballojë një situatë ku ekonomia nuk funksionon dhe popullsia përballet me vështirësi të mëdha.
Guvernatori i Bankës Qendrore të Iranit, Abdolnaser Hemmati, ka renditur disa prej presioneve kryesore mbi ekonominë: sanksionet, bllokadat, ndërprerjen e eksporteve të naftës dhe deficitin buxhetor. Sipas tij, këto probleme po ushtrojnë presion të njëkohshëm mbi ekonominë iraniane.
Ndërkohë, trafiku përmes Hormuzit ka mbetur shumë më i ulët se përpara luftës. Të dhënat e kompanisë së gjurmimit të anijeve Kpler tregojnë se vetëm 112 cisterna nafte dhe gazi kaluan përmes ngushticës gjatë periudhës 1-19 gusht. Pjesa më e madhe e tyre përdorën rrugë të pakonfirmuara, ndërsa një numër më i vogël kaloi përmes rrugëve të preferuara nga Irani ose nga ana e Omanit.
Shtetet e Gjirit po përpiqen ndërkohë të transferojnë një pjesë të rrezikut te kompanitë shtetërore të naftës dhe te Shtetet e Bashkuara. Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katari dhe Kuvajti kanë përdorur cisterna për të transportuar ngarkesa përmes rrugës jugore drejt Gjirit të Omanit, ku nafta transferohet më pas në anije të tjera.
Megjithatë, pretendimet se Hormuzi është praktikisht i hapur nuk janë mbështetur nga të gjithë aktorët ndërkombëtarë.
Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës Ndërkombëtare Detare, Arsenio Dominguez, ka deklaruar se numri shumë i ulët i anijeve që kalojnë aktualisht përmes ngushticës tregon se ajo, në praktikë, nuk është e hapur.
Para luftës, rreth 20% e naftës dhe produkteve të lidhura me naftën në botë kalonin përmes Hormuzit. Por pasiguria e krijuar nga konflikti po nxit një ristrukturim të infrastrukturës energjetike në Gjirin Persik.
Sipas analizës së ekonomistit iranian Hamid Paktinat, projektet e reja mund të reduktojnë ndjeshëm varësinë e vendeve të Gjirit nga Hormuzi. Për Arabinë Saudite, varësia mund të bjerë nga rreth 70% në 15%, ndërsa për Emiratet e Bashkuara Arabe nga 50% në 15%. Iraku mund ta ulë varësinë nga 100% në rreth 30%.
Edhe Kuvajti dhe Katari synojnë ta përgjysmojnë varësinë e tyre nga ngushtica, ndërsa Bahreini mund ta reduktojë atë në rreth 15%. Në të njëjtën kohë, Omani pritet të shndërrohet në një qendër të rëndësishme për transferimin e naftës në rajon.
Nëse këto projekte realizohen, Hormuzi do të vazhdojë të mbetet një pikë e rëndësishme gjeografike, por fuqia e tij si instrument presioni mund të dobësohet ndjeshëm. Sipas Paktinat, rëndësia strategjike e ngushticës mund të përgjysmohet brenda tre viteve dhe të humbasë pjesën më të madhe të peshës së saj brenda gjashtë viteve.
Në këtë situatë, Shtetet e Bashkuara pritet të shtojnë presionin ekonomik ndaj Iranit përmes sanksioneve të reja, duke synuar sektorë si ari, kriptomonedhat, teknologjia, transporti detar dhe aviacioni.
Për Teheranin, sfida nuk lidhet më vetëm me aftësinë për të bllokuar Hormuzin, por me faktin nëse një veprim i tillë do ta forcojë apo do ta dobësojë pozicionin e tij në planin afatgjatë. Sa më shumë vendet e tjera të investojnë në alternativa, aq më shumë rrezikon Irani që arma e tij strategjike të humbasë efektin që ka pasur për dekada.