Si Trump po ringjall demokracinë në Shqipëri
Nga Jan-Werner Mueller, Project Syndicate
Këtu në kryeqytetin e Shqipërisë, recepsionistët e hoteleve bëjnë çmos për të theksuar se protestat e vazhdueshme jashtë janë krejtësisht paqësore. Duket se ka pasur mjaft anulime dhomash që kur filluan demonstratat masive në pranverë. Por nëse i pyesni drejtpërdrejt, ata mund të tregojnë fshehurazi se mirëpresin turistët që marrin pjesë. Çdo natë, njerëz të të gjitha moshave mblidhen para zyrës së Kryeministrit Edi Rama për të protestuar kundër korrupsionit dhe për të kërkuar dorëheqjen e tij.
Revolucioni Flamingo, siç është quajtur, u nxit nga ajo që shumë e konsiderojnë një marrëveshje të dyshimtë midis qeverisë shqiptare dhe Jared Kushner, dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump. Kështu, po dëshmojmë një efekt global të papritur të trumpizmit: Një qeveri që futet në shtrat me administratën më të korruptuar në historinë amerikane rrezikon të hapet ndaj sfiduesve të brendshëm.
Shumë gjëra mund të ndryshojnë brenda një viti. Kujtoni se, gjatë gjithë vitit 2025, opinionistet në mbarë botën dënonin me të drejtë shkatërrimin e pamatur të Agjencisë së Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar (USAID) dhe vajtonin për atë që paralajmëronte presidenti i dytë Trump për demokracinë dhe të drejtat e njeriut në mbarë botën.
Mesazhi për autokratët pothuajse kudo ishte se ata nuk do të përballeshin me asnjë kundërshtim. Duke marrë parasysh dobësinë e njohur të Trump-it ndaj burrave të fortë, ata madje mund të duartrokiteshin.
Dhe kështu, presidenti serb Aleksandar Vuçiç urdhëroi bastisje policore në organizata të ndryshme jofitimprurëse të mbështetura nga USAID, duke justifikuar me gëzim sulme kaq të hapura ndaj shoqërisë civile, duke iu referuar cilësimit të agjencisë nga Elon Musk si “organizatë kriminale“. Sipas disa vlerësimeve, shpërbërja e USAID-it nga Musk do të çojë në miliona vdekje; por autokratët e botës e panë mbylljen e saj si një zhvillim krejtësisht pozitiv.
Ndoshta anëtarët e “Autocracy, Inc.”duhej ta kuptonin se marrja e mbështetjes së Trump-it për aktivitetet e tyre të liga do të rezultonte të ishte një bekim i përzier. Në fund të fundit, logjika politike për të cilën kaq shumë vëzhgues po vajtonin në vitin 2025 mund të ndryshojë, me lidhjet me regjimin e Trump-it që shihen si provë e korrupsionit tuaj.
Dhe kështu ka ndodhur. Jo vetëm që Trump është jashtëzakonisht i papëlqyer në pjesën më të madhe të botës, por ata që i kundërshtojnë qeveritë në detyrë të lidhura me Trump mund të nxjerrin në pah çështjet e korrupsionit shumë më lehtë. Për më tepër, edhe ata që nuk janë veçanërisht të informuar për hollësitë e politikës amerikane do të kenë dëgjuar për skandale si ai i dhurimit nga Katari për Trump të një “palati fluturues ryshfeti“.
Reagimi popullor kundër korrupsionit trumpist duket se përshkruan situatën në Shqipëri. Sipas rrëfimit të tyre, Kushner dhe Ivanka Trump“zbuluan”një ishull të bukur pranë bregdetit shqiptar (Sazan nuk ishte aspak i pazbuluar, pasi kishte shërbyer prej kohësh si bazë ushtarake shqiptare). Për më tepër, ata zbritën në këtë xhevahir dhe në vijat e tij të bukura bregdetare ndërsa po pushonin në superjahtin e mikut të tyre miliarder Nathaniel Rothschild, ku iu bashkua askush tjetër veç Ramës.
Pak më vonë, Kushner dhe Ivanka Trump nisën të eksplorojnë mundësinë e shndërrimit të një rezervati natyror të shpallur zyrtarisht për flamengot në një resort luksoz, dhe kur protestuesit vendas sfiduan skemën, ata u përzunë me dhunë nga rojet e sigurisë private. Por kjo u kap në video, dhe protestat së shpejti u përhapën nga jugu i vendit në Tiranë. Tani, çdo mbrëmje janë organizuar demonstrata masive, ku në mënyrë të dukshme shfaqen flamengo në të gjitha format dhe mënyrat—që nga figurat e prerë e deri te lodrat e mëdha rozë të fryra.
Interesant, mes shumë flamujve shqiptarë që mbanin demonstruesit ishin edhe ata te SHBA-ve. Në këtë vend tradicionalisht pro-amerikan, qytetarët dukshëm duan të sinjalizojnë se mesazhi i tyre nuk është anti-amerikan, por anti-korrupsion. Ajo që ata kundërshtojnë është mungesa totale e transparencës.
Trump është katalizatori i përsosur për një lëvizje të tillë sepse ai është më haptazi i korruptuar se shumica e udhëheqësve autoritarë sot. Ai me krenari pranon dhurata luksoze—nga diamante e deri te pagesat me kriptomonedha—dhe më pas, duket se “rastësisht”, heq tarifat ose jep falje si rezultat. Dëshmitë për tregti të brendshme të përhapur dhe manipulim të aksioneve ishin dërrmuese edhe përpara se platforma e mediave sociale e Trump-it të fillonte të shiste haptazi akses të hershëm në deklaratat e presidentit që lëviznin tregun.
Mesazhi zyrtar i Shtëpisë së Bardhë të Trump-it për pjesën tjetër të botës nuk mund të ishte më i qartë. Në vitin 2025, ajo “ndaloi” zbatimin e Ligjit për Praktikat e Korrupsionit të Huaj, një armë e rëndësishme kundër ryshfetit jashtë kufijve të SHBA-ve. Pastaj, këtë verë, ajo zbrazte Ligjin për Transparencën e Korporatave—që dikur ishte lavdëruar nga sekretari i shtetit të Trumpit, Marco Rubio, si “ligji më i rëndësishëm anti-korrupsion dhe kundër pastrimit të parave në dekada”—duke e bërë më të lehtë për kriminelët vendas dhe të huaj të fshihen pas kompanive fantazmë.
Megjithatë, duke marrë parasysh këtë mesazh, nuk është aspak befasuese që ata që bëjnë biznese të dukshme me shtetin mafioz në zhvillim të Trump-it të duken të dyshimtë. Edhe pse fjalët e Trump-it për “lajme të rreme” kanë ndihmuar autokratët kudo të justifikojnë sulmet ndaj shtypit, korrupsioni i tij i hapur ka tërhequr gjithashtu vëmendjen te vetë-transaksionet e tyre.
Në rastin e Shqipërisë, demonstruesit po kritikojnë si Ramën ashtu edhe liderin e opozitës Sali Berishën, një ish-president dhe ish-kryeministër. Akuzat morale të protestuesve bien mbi të gjithë klasën politike të vendit, e cila prej kohësh ka bërë vetëm fjalë boshe për perspektivën e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, edhe pse mund ta bëjë këtë rezultat më të pamundur duke i shërbyer Kushnerëve të botës. Parlamentarët e BE-së tashmë e kanë paralajmëruar Ramën se marrëveshjet që injorojnë rregulloret e BE-së mund të vënë në rrezik anëtarësimin.
Rama ankohet se “Po të mos ishte Jared Kushner … askush nuk do të merrej me flamingot, me Shqipërinë, me asgjë. Është i gjithë urrejtja ndaj Trump-it që krijon gjithë këtë vëmendje” .
Ai ka të drejtë, megjithatë jo në mënyrën që e kishte menduar. Pakkush mund ta kishte imagjinuar vetëm një vit më parë se rikthimi i Trumpit në Shtëpinë e Bardhë do të përfundonte duke ushqyer një lëvizje masive pro-demokracie dhe kërkesa për transparencë në mbarë botën. Megjithatë, autokratët e botës kanë tashmë një kundërshtar të ri: mikun e tyre më të mirë.