Shqipëria e dy shpejtësive: sa u pasuruan oligarkët dhe sa u përmirësua jeta e qytetarëve?

Nga Klajdi Kolaj

Shqipëria e dy shpejtësive: sa u pasuruan oligarkët dhe sa u përmirësua jeta e qytetarëve?

Nga viti 2013 deri sot, Shqipëria ka pasur rritje ekonomike, më shumë ndërtime, resorte, kulla, koncesione dhe kompani me qindra milionë euro xhiro. Po kush ka përfituar më shumë nga kjo rritje, dhe këto 13 vite janë mbajtje premtimesh për njerëzit e zakonshëm apo grupet më të mëdha ekonomike të vendit?

Mund të bëhet një vlerësim i përafërt i rritjes të pasurisë të biznesmenëve më të fuqishëm duke krahasuar:

– xhiron dhe fitimet e kompanive;

– aktivet dhe kapitalin e tyre;

– numrin e kompanive dhe punonjësve;

– blerjet e bankave, hoteleve dhe bizneseve;

– pronat, resortet dhe projektet e ndërtimit;

– koncesionet dhe investimet e reja.

Nga ky rindërtim ekonomik, rritja e pesë grupeve më të fuqishme private mund të vlerësohet afërsisht:

Samir Mane: BALFIN: +300% deri +600%

Nga një grup i madh tregtar në vitin 2013, BALFIN është shndërruar në një konglomerat ndërkombëtar me banka, qendra tregtare, miniera, turizëm, pasuri të paluajtshme dhe dhjetëra kompani.

Në vitin 2025, Forbes e vlerësoi pasurinë e Samir Manes në rreth 1.4 miliardë dollarë. Në vitin 2026, vlerësimi i Forbes arriti rreth 1.8–1.9 miliardë dollarë.

Shefqet Kastrati: Kastrati Group: +250% deri +500%

Kastrati nuk është më vetëm një kompani karburantesh. Grupi është zgjeruar në sigurime, ndërtim, turizëm, pasuri të paluajtshme, aeroporte dhe investime jashtë Shqipërisë.

Fitimet, pronat dhe fushat ku operon grupi tregojnë se kapitali ekonomik i kontrolluar është sot disa herë më i madh se në vitin 2013.

Familja Dulaku: Concord Investment: +300% deri +700%

Grupi Dulaku është zgjeruar fuqishëm në ndërtim, turizëm, resorte, media, industri dhe pasuri të paluajtshme.

Rritja e çmimeve të tokës dhe banesave, sidomos në Tiranë dhe në bregdet, ka rritur shumë jo vetëm xhiron, por edhe vlerën e pronave dhe projekteve të kontrolluara nga grupi.

Vasil Naçi: AGNA Group: +100% deri +250%

AGNA është një nga grupet më të mëdha të prodhimit dhe shpërndarjes në Shqipëri. Rritja e saj duket më e qëndrueshme dhe më pak e varur nga ndërtimi, por përsëri dukshëm më e lartë se rritja e pensioneve dhe e fuqisë blerëse të familjeve me të ardhura të ulëta.

Bashkim Ulaj: Gener 2 dhe kompani të lidhura: +200% deri +400%

Grupi është zgjeruar përmes ndërtimit, infrastrukturës, projekteve publike, energjisë dhe pasurive të paluajtshme.

Edhe këtu mungon një vlerësim publik i pasurisë personale, por madhësia e projekteve dhe zgjerimi i kompanive tregojnë një shumëfishim të kapitalit ekonomik të kontrolluar.

Çfarë ndodhi ndërkohë me njerëzit e zakonshëm?

Paga mesatare bruto: afërsisht +130% deri +150%

Kjo duket si një rritje e madhe, por paga mesatare nuk është paga që merr shumica.

Sipas shpërndarjes më të fundit të INSTAT për T1 2026, paga mediane del afërsisht:

69,000 lekë bruto në muaj

INSTAT nuk e publikon në njoftim një numër të vetëm për medianën, por publikon shpërndarjen e punonjësve sipas intervaleve:

deri në 50,000 lekë: 26.7%;

50,001–60,000 lekë: 13.6%;

60,001–75,000 lekë: 15.9%.

Mesatarja rritet nga një numër relativisht i vogël pagash shumë të larta. Paga mediane, pra paga e punonjësit që ndodhet në mes të shpërndarjes, është më e ulët.

Duhet të kemi parasysh edhe se këto janë paga bruto, jo shuma që punonjësi merr në dorë.

Çmimet e ushqimeve: afërsisht +55% deri +65%

Për familjet e zakonshme dhe pensionistët, inflacioni real nuk është vetëm inflacioni mesatar.

Një familje me të ardhura të ulëta shpenzon një pjesë shumë më të madhe për bukë, qumësht, vaj, mish, fruta dhe perime. Prandaj, rritja e ushqimeve e godet shumë më rëndë sesa tregon indeksi i përgjithshëm.

Pensionet: afërsisht +40% deri +55%

Pensionet janë rritur nominalisht, por në shumë raste më pak se ushqimet.

Kjo do të thotë se një pensionist mund të marrë më shumë lekë se në vitin 2013, por me ato lekë nuk blen domosdoshmërisht më shumë ushqime.

Për një pensionist, fuqia reale blerëse për produktet bazë ka mbetur në vend ose është përkeqësuar.

Çmimet e banesave: afërsisht +120% deri +250%

Ky është ndryshimi më thelbësor nga të tërë, normalisht në dëm të njerëzve me pagë mesatare.

Në shumë zona të Tiranës dhe bregdetit, apartamentet kushtojnë dy, tre ose edhe më shumë herë se në vitin 2013.

Pra, edhe kur paga është dyfishuar, mundësia për të blerë një shtëpi nuk është dyfishuar. Në shumë raste është zvogëluar.

Një i ri mund të fitojë më shumë se prindërit e tij në vitin 2013, por i duhen shumë më tepër vite pune për të blerë një apartament.

Pra, që prej vitit 2013:

kapitali i disa prej grupeve më të mëdha është shumëfishuar;

çmimi i banesave është shkëputur nga mundësitë e familjeve;

pensionet mezi kanë ndjekur çmimet e produkteve bazë;

ndërsa rritja e pagës mesatare nuk tregon përvojën reale të shumicës së punonjësve.

Një shoqëri ka nevojë për sipërmarrje, investime dhe kompani të suksesshme. Problemi këtu është që kjo pasuri ndërtohet përmes:

kontratave dhe koncesioneve publike;

tokave dhe pronave shtetërore;

lejeve të ndërtimit të përqendruara në pak duar;

tregjeve me pak konkurrencë;

favorizimit politik dhe fiskal;

ndërsa pagat, pensionet, arsimi, shëndetësia dhe strehimi mbeten prapa.

Në një vend normal dhe pa kapje të shtetit, rritja e kompanive duhet të sjellë:

paga më të mira;

më shumë konkurrencë;

taksa të drejta;

shërbime publike më të mira;

dhe mundësi që edhe familjet e zakonshme të krijojnë pasuri.

Kështu që qeverisja e viteve 2013 – 2026 e Edi Ramës krijoi një ekonomi që prodhon pasuri, por e përqendron atë në gjithnjë e më pak duar.

Shënim: Përqindjet për grupet private janë vlerësime orientuese të rritjes së kapitalit ekonomik të kontrolluar, jo deklarime zyrtare të pasurisë personale. Shqipëria nuk ka një regjistër publik të pasurisë së pronarëve privatë dhe grupet nuk janë të listuara në bursë.