Kush është ish-gjenerali që synon të rrëzojë nga pushteti Netanyahun
Gjatë 30 viteve të tij në majën e politikës izraelite, Benjamin Netanyahu ka mposhtur shumë rivalë – por asnjë si sfiduesi i tij kryesor i tanishëm.
Gadi Eisenkot, një ish-shef i ushtrisë, flet anglisht me vështirësi. Ai nuk ka drejtuar kurrë një ministri qeveritare. Dhe deri pak muaj më parë nuk kishte udhëhequr asnjë parti politike.
Megjithatë, 66-vjeçari tani kryeson ndaj Netanyahut në disa sondazhe, duke u bërë në këtë proces shpresa më e madhe e shumë izraelitëve për ta larguar nga pushteti kryeministrin veteran në zgjedhjet e përgjithshme të 27 tetorit.
Radhët e larta të politikës izraelite dikur mbizotëroheshin nga ish-gjeneralë, përfshirë kryeministrat Yitzhak Rabin, Ehud Barak dhe Ariel Sharon. Ishte një tjetër ish-shef ushtrie, Benny Gantz, ai që në vitin 2019 kaloi me shpejtësi nga një fillestar politik në udhëheqës të opozitës kundër Netanyahut.
Megjithatë, ndërsa rruga e tij drejt pushtetit mbetet ende e pasigurt, fakti që Eisenkot – i cilësuar nga disa analistë si “anti-Netanyahu” – është shfaqur si sfiduesi më i fortë i kryeministrit, habit edhe ata që e njohin atë.
“Ai nuk duket si politikan tipik, nuk ka një karizëm mbresëlënëse dhe nuk është nga ata që mbajnë fjalime frymëzuese”, tha Amos Harel, analisti ushtarak i gazetës Haaretz, i cili e njeh Eisenkotin prej më shumë se dy dekadash.
Ashtu siç ka bërë me rivalët politikë gjatë gjithë karrierës së tij, Netanyahu është përpjekur ta paraqesë Eisenkotin si një ekstremist të majtë, i cili do bashkëpunojë me “arabët” dhe do rrezikojë sigurinë e Izraelit.
Eisenkot e ka hedhur poshtë këtë portretizim, duke theksuar bindjet e tij të forta për sigurinë kombëtare. Ai vjen nga një familje hebrenjsh marokenë emigrantë në qytetin jugor Eilat dhe u rrit shumë larg nga veriu i Tel Avivit apo lagjja Rehavia e Jerusalemit, ku familja Netanyahu ka pasur shtëpinë.
Karriera e tij ushtarake nisi në Brigadën Golani dhe përfundoi me detyrën e shefit të shtabit të përgjithshëm të ushtrisë izraelite nga viti 2015 deri në vitin 2019. Si oficer i lartë, ai formuloi një doktrinë të debatueshme që parashikonte përdorimin e forcës dërrmuese kundër armiqve të Izraelit, përfshirë goditjen e infrastrukturës civile.
Edhe pse Eisenkot nuk e zbatoi këtë doktrinë gjatë kohës që drejtonte ushtrinë – duke përdorur një strategji më të kufizuar – shumë e shohin atë si një pararendëse të taktikave shkatërruese të ushtrisë izraelite në Gaza dhe Liban.
Ai iu bashkua partisë së Gantz përpara zgjedhjeve të vitit 2022, duke shërbyer më pas si ministër pa portofol në kabinetin emergjent të luftës të Netanyahut pas sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023 – posti i tij i vetëm i lartë qeveritar deri më sot.
Por ishte vdekja e djalit të tij rezervist, Gal, në dhjetor 2023 gjatë luftës në Gaza – e ndjekur pak më vonë nga vdekja në luftime e dy nipërve të tij – ajo që bëri që shumë izraelitë të krijonin një lidhje emocionale me të.
Funerali i Galit, ku morën pjesë drejtuesit më të lartë të vendit, u transmetua drejtpërdrejt në televizionin izraelit, ndërsa Eisenkot, i përmbajtur, mbajti një eulogji prekëse ku premtoi se do ta bënte Izraelin të denjë për sakrificën e të birit.
Më vonë ai u përplas me Netanyahun për strategjinë e luftës, përfshirë atë që ai e konsideronte sabotim të marrëveshjeve për ndalimin e luftës në këmbim të lirimit të pengjeve izraelite të mbajtura nga Hamasi.
Ai u largua nga kabineti në vitin 2024 “me zemër të rënduar… pasi kuptova se interesat personale të Netanyahut nuk ishin më interesa jetike të sigurisë kombëtare”, tha ai në një konferencë këtë muaj.
Dahlia Scheindlin, analiste politike dhe eksperte sondazhesh, tha se humbja personale e Eisenkotit dhe karriera e tij ushtarake – ushtria mbetet ende institucioni më i besuar mes hebrenjve izraelitë – kanë ndihmuar në rritjen e popullaritetit të tij.
“Ai pagoi çmimin më të lartë për këtë luftë dhe kjo krijon një kontrast të fortë me qeverinë e tanishme”, tha ajo. Netanyahu ka kaluar muaj duke u përpjekur të miratojë një ligj që përjashton hebrenjtë ultra-ortodoksë nga shërbimi i detyrueshëm ushtarak, një kërkesë e partnerëve të tij në koalicion që është jashtëzakonisht jopopullore me publikun. Kritikët gjithashtu theksojnë se dy djemtë e kryeministrit nuk janë mobilizuar për shërbimin rezervist në luftërat që pasuan 7 tetorin.
Partia e re centriste e Eisenkotit, Yashar (“I Drejti”), të cilën ai e krijoi vitin e kaluar pasi u nda nga Gantz dhe u largua nga parlamenti, në sondazhet e fundit shpesh ka kaluar Likudin e Netanyahut si partia më e madhe në parlamentin e ardhshëm.
Një sondazh i transmetuesit publik Kan tregoi se Yashar kishte kaluar lehtë përpara Likudit me një mandat – 24 kundrejt 23 – në dhomën me 120 vende, ndërsa vetë Eisenkot vazhdimisht kryeson ndaj Netanyahut kur të anketuarit pyeten se kush do ishte kryeministër më i mirë.
Kandidatët e tjerë të mundshëm janë zbehur për momentin, përfshirë ish-kryeministrat Naftali Bennett dhe Yair Lapid. Analistët thonë se bashkimi i tyre politik me profil të lartë në fund të prillit largoi shumë votues, duke ndihmuar Eisenkotin të bëhej figura kryesore e opozitës.
“Kampi anti-Netanyahu ka pasur gjithmonë një ‘kandidat të momentit’ rreth të cilit bashkohet, jo domosdoshmërisht sepse e duan atë, por sepse mendojnë se ai ka shanset më të mëdha për të mposhtur Netanyahun”, tha Roni Rimon, strateg politik dhe pronar i një kompanie marrëdhëniesh me publikun, i cili drejtoi fushatën zgjedhore të Netanyahut në vitin 2009.
“Gjëja kryesore për Eisenkotin është se ai është i vetmi politikan në Izrael, disavantazhi i të cilit është avantazh: ai nuk ka karizëm”, shtoi Rimon.
Duke pasur parasysh trazirat dhe traumat e katër viteve të fundit nën Netanyahun përçarës dhe shumë të konsumuar politikisht, “kjo është pikërisht ajo që izraelitët kërkojnë. Ne thjesht duam dikë të cilit mund t’i besojmë”.
Kjo duket se është baza kryesore e fushatës së Eisenkotit: jo një vizion gjithëpërfshirës apo ndryshime sp ecifike politike për çështje si Gaza apo Irani, por një premtim për të “riparuar” dëmet e viteve të Netanyahut dhe për të “bashkuar” një komb të përçarë.
Shumë izraelitë janë të shqetësuar nga mundësia e një mandati tjetër të Netanyahut, koalicioni i së djathtës së fortë i të cilit ka kërkuar të dobësojë gjyqësorin dhe institucionet e tjera ligjore, të neutralizojë median e lirë dhe të shmangë përgjegjësinë për dështimet e sigurisë rreth 7 tetorit. Kryeministri gjithashtu përballet me një proces të gjatë gjyqësor për korrupsion.
“Problemi më i madh i Netanyahut është udhëheqja. Ai nuk e kupton fjalën përgjegjësi… dhe nuk beson në dhënien e shembullit personal”, tha Eisenkot në një intervistë të fundit për Channel 12 të Izraelit.
“Eisenkot duhet të bëhet kryeministër, për ta shpëtuar këtë vend”, tha një person i afërt me të.
Çështje që gëzojnë një konsensus relativisht të gjerë, si rekrutimi i hebrenjve ultra-ortodoksë, krijimi i një komisioni hetimor për sulmin e 7 tetorit dhe rikthimi te mamlachtiut – një fjalë hebraike që nënkupton burrështetësi dhe përgjegjësi shtetërore – janë temat që Eisenkot i promovon më shpesh.
Kjo kujdes politik është i qëllimshëm, sipas analistëve, pasi fushata e tij synon të tërheqë mbështetës të zhgënjyer të Likudit dhe votues të tjerë të “së djathtës së moderuar”. Ashtu si Eisenkot, shumë prej tyre janë hebrenj Mizrahi – me origjinë nga Afrika e Veriut dhe bota arabe – dhe jo nga komunitetet Ashkenazi me prejardhje evropiane.
Është pikërisht ky grup votuesish që do vendosë rezultatin e zgjedhjeve për secilën palë, tha Rimon, strategu politik.
Pavarësisht rritjes së popullaritetit, rruga e Eisenkotit për të formuar qeverinë e ardhshme të koalicionit ende nuk është e qartë.
Sondazhet sugjerojnë se lista e përbashkët e partive hebraike opozitare kundër Netanyahut mund të mbetet ende disa mandate larg shumicës absolute prej 61 vendesh në Knesset.
Disa prej liderëve të opozitës kanë përjashtuar bashkëpunimin me partitë politike arabo-izraelite, të cilat pritet të fitojnë rreth 10 vende gjithsej.
Eisenkot ka mbajtur një qëndrim të paqartë, duke thënë se do bashkohej vetëm me partitë që njohin Izraelin si shtet hebre dhe demokratik dhe pranojnë parimin e shërbimit të detyrueshëm ushtarak ose kombëtar – një mundësi që mund të hapë derën për një fraksion arab.
Netanyahu është përpjekur ta paraqesë Eisenkotin – së bashku me gjeneralë të tjerë të kohëve të fundit – si humbës që kërkuan ndërprerjen e luftërave para se Izraeli të siguronte “fitoren e tij të madhe” në fushën e betejës.
Partia Yashar e Eisenkotit “nuk është e drejtë”, thuhej në një reklamë tipike të Likudit. “Është e majtë”.
Përballë këtyre sulmeve dhe atmosferës së vazhdueshme publike pas 7 tetorit, Eisenkot është përpjekur të largojë çdo dyshim të tillë.
“Në të gjitha 66 vitet e jetës sime nuk kam thënë kurrë fjalët ‘shtet palestinez’”, deklaroi ai në intervistën për Channel 12 këtë muaj.
Megjithatë, në një intervistë tjetër po atë natë, ai argumentoi për “ndarje” nga palestinezët, kundër aneksimit të Bregut Perëndimor të pushtuar dhe mbështeti vendosjen e disa kushteve për ndërtimin e vendbanimeve në atë territor.
“Një realitet në të cilin ne aneksojmë 2.8 milionë palestinezë në Bregun Perëndimor në Izrael do jetë një kërcënim serioz për projektin sionist”, tha Eisenkot.
Edhe pse ende i paprovuar politikisht, veçanërisht në një fushatë zgjedhore, Eisenkot ka përmirësuar performancën e tij si kandidat, sipas analistëve dhe njerëzve që e njohin – duke u bërë më i mprehtë në intervista, më i sigurt dhe duke u përshtatur me rolin e një kryeministri të mundshëm.
“Nuk i vjen natyrshëm, por po mësohet me të”, tha Harel, analisti ushtarak. Eisenkot “e kupton se i është ngarkuar kjo detyrë. Ai nuk është domosdoshmërisht i etur për të, por është i vetëdijshëm për rolin historik që duhet të luajë”.