Si momenti i madh i Benjamin Netanyahu-t u kthye kundër tij

Vetëm katër muaj më parë, Benjamin Netanyahu pa realizimin e një prej objektivave të tij më të vjetër politikë: nisjen e një lufte të përbashkët SHBA–Izrael kundër Iranit.

Për dekada, ai kishte paralajmëruar se Irani përbënte kërcënimin ekzistencial më të madh për Izraelin dhe kishte shtyrë disa administrata amerikane që të ndërhynin ushtarakisht.

Në Izrael, ky moment u prezantua si një pikë kthese historike dhe si “beteja përfundimtare” kundër Teheranit. Por zhvillimet që pasuan nuk përputheshin me pritjet.

Një strategji që nuk dha rezultatin e pritur

Sipas raportimit, marrëveshja e përkohshme e ndërmjetësuar nga Donald Trump me Iranin u prit me zemërim në Izrael. Ajo u interpretua nga kritikët si një tërheqje amerikane në momentin kur Izraeli kishte shpresuar për presion maksimal ndaj Teheranit.

Zyrtarë dhe ish-zyrtarë perëndimorë e kanë përshkruar situatën si një “dështim strategjik”, duke argumentuar se SHBA dhe Izraeli mbivlerësuan efektin e luftës dhe nënvlerësuan aftësinë e regjimit iranian për të mbijetuar dhe për t’u riorganizuar.

Dan Shapiro, ish-ambasador amerikan në Izrael, tha se të dy udhëheqësit “u tejkaluan”, duke menduar se presioni ushtarak do të sillte kolaps të shpejtë të Iranit. Sipas tij, ata humbën një moment të favorshëm strategjik dhe nuk arritën të konsolidojnë fitimet e para.

Përçarje në boshtin SHBA–Izrael

Një element kyç i krizës është përkeqësimi i marrëdhënieve mes Washingtonit dhe Jerusalemit. Për vite me radhë, Netanyahu e kishte paraqitur veten si një lider që gëzonte mbështetje të fortë nga SHBA, veçanërisht gjatë administratës Trump.

Por këtë herë, marrëveshja SHBA–Iran përfshinte elementë që Izraeli i konsideron të papranueshëm: nuk trajtonte në mënyrë të drejtpërdrejtë programin balistik iranian dhe rrjetin e milicive pro-iraniane në rajon. Po ashtu, ajo lidhej me presion për armëpushim në frontin Izrael–Hezbollah në Liban.

Kjo shkaktoi reagime të ashpra në Izrael, sidomos nga e djathta politike, e cila e interpretoi si ulje të sovranitetit izraelit dhe dobësim të pozicionit strategjik të vendit.

Zëvendëspresidenti amerikan JD Vance kritikoi drejtpërdrejt Izraelin për sulmet ndaj marrëveshjes, duke paralajmëruar se vendi duhet të mos dëmtojë aleatin e tij kryesor.

Rënia e besimit dhe tensionet politike

Brenda Izraelit, perceptimi publik është bërë më kritik. Sipas sondazheve të përmendura, vetëm një pjesë shumë e vogël e qytetarëve besojnë se lufta me Iranin solli një fitore të qartë. Po ashtu, besimi te Donald Trump si garantues i interesave izraelite ka rënë ndjeshëm, një zhvillim i pazakontë duke pasur parasysh reputacionin e tij më parë në Izrael.

Në skenën politike të brendshme, partia Likud e Netanyahut dhe aleatët e saj të djathtë po mbeten pas opozitës në sondazhe. Me zgjedhjet që priten të zhvillohen deri në tetor, ekziston pasiguri reale për aftësinë e tij për të ruajtur shumicën parlamentare.

Analistët politikë izraelitë theksojnë se ky është një nga momentet më të vështira për Netanyahun në vite, pasi narrativa e tij e “fitores përfundimtare” nuk përputhet me realitetin në terren.

Irani: i dobësuar por jo i rrëzuar

Një nga supozimet kryesore të strategjisë ishte se goditjet ushtarake dhe presioni i brendshëm do ta çonin Iranin drejt kolapsit ose ndryshimit të regjimit. Megjithatë, sipas analizës, kjo nuk ndodhi.

Edhe pse Irani pësoi dëme të rënda në infrastrukturë, udhëheqës dhe ekonomi, regjimi në Teheran arriti të mbijetojë dhe madje të forcojë narrativën e tij të rezistencës. Për më tepër, ai siguroi hapësira ekonomike përmes marrëveshjeve të reja dhe lehtësimeve për eksportin e naftës.

Disa analistë argumentojnë se kjo i ka dhënë Iranit më shumë levë diplomatike sesa kishte para konfliktit.

Kufizimet e strategjisë ushtarake

Një kritikë e përsëritur është mungesa e një strategjie diplomatike të qëndrueshme. Sipas Shira Efron nga RAND Corporation, qasja izraelite u bazua në idenë se “ajo që nuk zgjidhet me forcë, zgjidhet me më shumë forcë”.

Kjo qasje, sipas saj, krijoi pritshmëri të tepruara dhe nuk ofroi një plan politik për pasluftën. Si rezultat, arritjet ushtarake nuk u përkthyen në avantazh strategjik afatgjatë.

Pozita e Netanyahut: më e brishtë se më parë

Vetë Netanyahu vazhdon të mohojë çdo dështim. Ai ka argumentuar publikisht se operacionet ushtarake kanë parandaluar “shkatërrimin bërthamor” të Izraelit dhe kanë dëmtuar rëndë infrastrukturën ushtarake iraniane. Sipas tij, kritikat synojnë të minimizojnë sukseset reale.

Megjithatë, edhe disa nga sukseset e përmendura—si dobësimi i Hezbollah-ut apo lirimi i pengjeve në Gaza—nuk lidhen drejtpërdrejt me fushatën më të fundit kundër Iranit.

Në të njëjtën kohë, marrëdhënia e tij me Donald Trump duket më e ftohtë se më parë. Raportime të ndryshme tregojnë një zhvendosje të qartë të SHBA-së drejt një politike më të kujdesshme në Lindjen e Mesme, duke kufizuar hapësirën e veprimit të Izraelit.

Sipas shumicës së vlerësimeve, lufta me Iranin nuk solli transformimin strategjik që pritej. Në vend të një dobësimi vendimtar të kundërshtarit, rezultati është një rajon më i paqëndrueshëm dhe një aleancë SHBA–Izrael më e tensionuar.

Siç e përmbledh një nga ish-zyrtarët amerikanë të cituar në artikull, “është e vështirë të mbivlerësohet sa i madh është ky dështim strategjik”, pasi jo vetëm që nuk u arrit objektivi kryesor, por edhe pozita e Izraelit në raport me aleatin e tij më të rëndësishëm u dobësua.

Në këtë kuptim, momenti që Netanyahu e kishte konsideruar si kulmin e karrierës së tij strategjike, është kthyer në një pikë presioni të madh politik dhe diplomatik për të ardhmen e tij.