“Paradoksi spanjoll”

Nga njëra anë, Spanja po shënon ritme rritjeje ekonomike më të larta se mesatarja e Bashkimit Europian, aq sa ka arritur të tejkalojë edhe ekonomitë tradicionalisht më të forta të Europës. Nga ana tjetër, vendi po përballet me një brishtësi të madhe politike, e cila është përkeqësuar javët e fundit për shkak të disa çështjeve gjyqësore, duke krijuar një kontrast të fortë me dinamizmin ekonomik.

Ky është “paradoksi spanjoll”.

Për ta kuptuar, duhet nisur nga treguesit makroekonomikë, të cilët janë shumë pozitivë. Ekonomia spanjolle prej disa vitesh ka regjistruar rritje të PBB-së mbi 2.5%, me raste që kanë arritur deri në 3.5%.

Parashikimet për vitin 2026 flasin për një rritje prej 2.4%, ndërkohë që Italia pritet të mos kalojë 0.5%, Gjermania 0.6% dhe Franca 0.8%. Kjo e vendos Spanjën shumë larg periudhës kur konsiderohej ndër vendet më të dobëta të Eurozonës.

Rritja ekonomike është mbështetur kryesisht nga turizmi, vitin e kaluar u arrit një rekord prej 96.8 milionë vizitorësh të huaj, si edhe nga eksportet, shërbimet dhe investimet e lidhura me fondet evropiane të Next Generation EU. Një rol të rëndësishëm ka luajtur edhe investimi në energjitë e rinovueshme: kryeministri Pedro Sánchez ka prezantuar një plan mbi 9 miliardë euro për tranzicionin energjetik, duke sjellë si rezultat edhe çmime më të ulëta të energjisë elektrike për qytetarët spanjollë, ndër më të ulëtat në Europë.

Gjatë 8 viteve të qeverisjes së Sánchez janë arritur edhe disa reforma sociale me rëndësi, si përfshirja e të drejtës së abortit në Kushtetutë dhe zgjatja e lejes prindërore në 19 javë për të dy prindërit. Paga minimale pothuajse është dyfishuar që nga viti 2018, duke arritur në 1 221 euro bruto. Megjithatë, papunësia mbetet e lartë, rreth 11%, edhe pse është ulur ndjeshëm krahasuar me periudhën e pandemisë.

Pavarësisht rezultateve ekonomike, popullariteti i Sánchez po bie, mes skandaleve që përfshijnë figura të larta të Partisë Socialiste dhe edhe anëtarë të familjes së tij. Sipas sondazheve, 57% e spanjollëve nuk e miratojnë punën e tij. Në zgjedhjet rajonale të muajve të fundit, partia e tij ka pësuar disa humbje të rëndësishme, përfshirë në rajone historikisht socialiste si Andaluzia, ku rezultati ka qenë ndër më të dobëtit që nga periudha pas rënies së frankizmit.

Kjo tregon se rritja ekonomike nuk garanton domosdoshmërisht stabilitet politik, sidomos në një situatë ku shumica qeverisëse është e brishtë dhe varet nga aleanca të ndërlikuara me parti rajonale katalanase dhe baske. Këto parti e mbështesin qeverinë kryesisht për të shmangur ardhjen në pushtet të së djathtës ekstreme Vox. Megjithatë, sondazhet sugjerojnë se në zgjedhjet e ardhshme e djathta mund të dalë fituese dhe të formojë shumicë me Vox.

Në arenën ndërkombëtare, Sánchez është paraqitur si një figurë progresiste dhe një zë kritik ndaj së djathtës ekstreme dhe disa politikave globale, por brenda vendit ai përballet me kritika të forta për ekuilibrat politikë që ka bërë për të qëndruar në pushtet.

Një nga problemet më të mëdha mbetet kriza e strehimit: çmimet e qirave dhe banesave janë rritur ndjeshëm, sidomos në qytetet e mëdha, duke prekur veçanërisht të rinjtë. Midis 2015-ës dhe 2023-it, çmimet e banesave janë rritur me rreth 18.7%, ndërsa politikat qeveritare për ta adresuar këtë krizë deri tani nuk kanë dhënë rezultate të mjaftueshme.

Në këtë mënyrë, Spanja paraqet një kontrast të qartë mes suksesit ekonomik dhe tensionit të thellë politik e social.