Diplomacia e dronëve – Si Ukraina po ndërton aleanca të reja ushtarake
Ukraina ka hapur zyrtarisht eksportin e armëve dhe po përpiqet ta kthejë teknologjinë e saj të dronëve në një instrument të ri diplomatik dhe strategjik përmes të ashtuquajturave “Drone Deals” – marrëveshje të fokusuara në teknologjitë pa pilot, që shkojnë përtej shitjes tradicionale të armëve.
Sipas autoriteteve ukrainase, rreth 20 vende kanë shprehur interes për këtë format bashkëpunimi, ku Kievi nuk kërkon vetëm para në këmbim të teknologjisë ushtarake, por edhe investime, transferim teknologjie, lëndë të para strategjike apo përfitime politike.
Marrëveshja e madhe që ende s’ka ardhur me Shtetet e Bashkuara
Koncepti i “Drone Deal” u artikulua fillimisht në negociatat me Shtetet e Bashkuara. Ukraina propozoi një marrëveshje pesëvjeçare me vlerë 50 miliardë dollarë, që do të përfshinte prodhimin e deri në 10 milionë dronëve në vit për nevojat amerikane, në këmbim të investimeve, honorareve dhe blerjeve të armëve amerikane. Megjithatë, ende nuk ka një marrëveshje përfundimtare.
Sipas raportimit, Washingtoni kërkon qasje në teknologjitë ukrainase dhe të drejtat e pronësisë intelektuale, ndërsa produktet ukrainase duhet t’i nënshtrohen testimeve të pavarura amerikane përpara çdo vendimi.
Pavarësisht mungesës së një marrëveshjeje politike, bashkëpunimi praktik ka nisur tashmë. Kompani ukrainase kanë hyrë në tregun amerikan përmes partneriteteve industriale dhe prodhimit të përbashkët të dronëve interceptorë dhe FPV në territorin amerikan.
Lindja e Mesme: dronë në këmbim të energjisë dhe ndikimit
Një tjetër drejtim strategjik është Lindja e Mesme. Pas tensioneve me Iranin, Ukraina nisi kontakte me monarkitë arabe të Gjirit, të cilat kërkonin teknologji për neutralizimin e dronëve iranianë të tipit Shahed. Kievi zgjodhi një qasje pragmatike: fillimisht marrëveshje politike, më pas eksporte ushtarake.
Marrëveshja e parë u nënshkrua me Katarin më 28 mars, e ndjekur nga Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, në kuadër të marrëveshjeve 10-vjeçare të mbrojtjes. Presidenti Volodymyr Zelensky deklaroi se rezultatet e para tashmë janë të prekshme.
“Ukraina tashmë ka të garantuara volumet e nevojshme të karburantit për tregun ukrainas. Rezultate të rëndësishme financiare do të pasojnë”, tha ai.
Evropa kërkon përvojën ukrainase
Në Evropë, fokusi është më shumë tek prodhimi i përbashkët dhe integrimi industrial sesa blerja direkte e armëve. Lituania është vendi i parë evropian që ka formalizuar ligjërisht një “Drone Deal”, ndërsa negociata po zhvillohen me Gjermaninë, Holandën, Norvegjinë, Finlandën, Italinë dhe Letoninë. Edhe Franca, Mbretëria e Bashkuar dhe Suedia konsiderohen kandidatë potencialë.
“Ukraina nuk shihet më thjesht si një bazë burimesh, por si një partner i barabartë – madje në disa fusha me më shumë përvojë”, tha eksperti Valerii Yakovenko.
Megjithatë, mbetet sfida e zbatimit praktik. Industria kërkon më shumë transparencë dhe procedura më të shpejta eksporti, ndërsa autoritetet ukrainase insistojnë se teknologjitë kritike nuk mund të dalin pa kontroll jashtë vendit.