Letër nga Uashingtoni: Jetojmë në kaosin e epokës së Donald Trump

Në raportimin e saj më të fundit nga SHBA-ja, Jovana Djurovic analizon deri në ç’masë Trump-i i ka përmbysur gjërat dhe mënyrën se si shtetet ballkanike po nxitojnë t’i bëjnë qejfin atij.

Nga Jovana Djurovic

Uashingtoni është aktualisht i përfshirë nga një tjetër luftë të nisur nga i vetëquajturi “president i paqes”, Donald Trump. Konflikti me Iranin, i paqartë si në origjinë ashtu edhe në objektiva, ka përçarë bazën MAGA të Trump-it dhe ka krijuar një tjetër hendek mes Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre. Liderët e Ballkanit, në mënyrë të parashikueshme, kanë zgjedhur anët e tyre.

Ndërkohë që lufta mbush titujt kryesorë të lajmeve, në sfond po formësohet diçka më e heshtur, por ndoshta më afatgjatë: një rrjet i ri marrëdhëniesh SHBA-Ballkan, i ndërtuar mbi gjuhën e sovranitetit, identitetit judeo-kristian dhe një forme gjithnjë e më të hapur islamofobie që tashmë po hyn në rrjedhën kryesore të politikës në Uashington.

Këto nuk janë më ide periferike. Ato përsëriten nga anëtarë të Kongresit dhe përforcohen nga figura si shefi i Pentagonit, Pete Hegseth, i cili citon Biblën ndërsa flet për luftën me Iranin, duke i dhënë asaj tonin e një kryqëzate. Për të djathtën ballkanike, ky është një terren i njohur dhe i rehatshëm.

Kur bëhet fjalë për këtë luftë, besnikëria ndaj Trump-it është bërë pozicioni përcaktues në pjesën më të madhe të rajonit. Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Kosova janë rreshtuar qartë.

Përshëndetje nga Uashingtoni, ku edhe një herë këtë muaj është konfirmuar se po jetojmë në një realitet të përmbysur.

Presidenti Donald Trump po përpiqet të dalë nga lufta e tij e zgjedhur me Iranin dhe të shpallë fitoren – gjë që duket e pamundur, ndërsa çmimet e gazit po rriten për shkak të mbylljes së Ngushticës së Hormuzit nga Irani.

Zhvillimet në Evropë nuk kanë qenë të favorshme as për Trump-in.

Babai i tij ideologjik dhe kolona e pestë e Moskës në Bashkimin Evropian, Viktor Orban, pësoi një humbje bindëse në zgjedhjet në Hungari, pavarësisht se Trump dërgoi z/vpresidentin J.D. Vance për ta mbështetur.

Humbja e Orban-it është problem për Trump-in sepse tregon se “trumpizmi” nuk është më aq popullor në Evropë dhe se autokratët nuk janë të pathyeshëm, pavarësisht sa gjatë qëndrojnë në pushtet.

Një pjesë e botës frymëzohet nga këto zhvillime të reja, por disa në Ballkan mbeten besnikë ndaj modeleve të vjetra: forcimit të lidhjeve me lëvizjen MAGA, Izraelin dhe Rusinë, ndërsa përplasen me Brukselin. Kjo është gjendja e botës kur Trump është në pushtet.

Në atë botë, një nga personazhet kryesore është Milorad Dodik, i cili çdo muaj i rrit tensionet. I futur më parë në listën e zezë nga SHBA-ja për prirjet e tij separatiste dhe dyshimet për korrupsion, ai tani ka marrë një çmim për “Udhëheqje dhe Mbrojtje të Demokracisë”, dhënë nga Judson University, një kolegj ungjillor i krishterë në Çikago.

Ky çmim u krijua “për të nderuar liderët që tregojnë vendosmëri, bindje dhe gatishmëri për të mbrojtur vlerat demokratike”. Përveç mbrojtjes së suksesshme të demokracisë, Dodik vazhdon të ndjekë gjurmët e aleatit të tij joliberal, Orban-it. Po atë muaj, ai priti në Banja Luka si zëvendësministrin e Jashtëm rus Alexander Grushko, ashtu edhe djalin e Trump-it, Donald Trump Jr.

Grushko deklaroi publikisht se Rusia do të mbrojë interesat e entitetit Republika Srpska të Bosnjës dhe Hercegovinës dhe Marrëveshjen e Dejtonit, duke kritikuar vendet e Evropës Perëndimore dhe Zyrën e Përfaqësuesit të Lartë, të cilën Dodik shpesh e paraqet si një imponim nga Brukseli.

Edhe pse përfaqëson të njëjtin Perëndim “famëkeq”, Donald Trump Jr. luajti në të njëjtën linjë.

Ai tha se “Evropa është pak rrëmujë” dhe, në një intervistë për mediat lokale, i përshkroi disa nga drejtuesit e Evropës Perëndimore si “klounë”.

Trump Jr. pranoi se nuk dinte shumë për vendin që po vizitonte, por kjo nuk e pengoi të thoshte se i dukej sikur Dodik ndante të njëjtat vlera me babanë e tij.

Ai mbërriti në Banja Luka me të fejuarën e tij, Bettina Anderson, si dhe me Brad Parscale, menaxherin e fushatës së Trump-it në vitin 2016 dhe tani lobist i regjistruar për Izraelin.

Mediat amerikane treguan pak interes për vizitën, gjatë së cilës Trump Jr. shprehu interes të veçantë për energjinë elektrike të lirë në kontekstin e qendrave të të dhënave për inteligjencën artificiale (në një shënim personal, energjia elektrike në Uashington D.C. është rritur ndjeshëm në çmim për shkak të numrit në rritje të këtyre qendrave aty pranë), si dhe për burimet energjetike që mund të përdoren nga kompanitë amerikane.

Ndërsa flasim për kompanitë amerikane, vlen të theksohet se parlamenti boshnjak konfirmoi se investitori kryesor në ndërtimin e gazsjellësit të Interkoneksionit Jugor do të jetë AAFS Infrastructure and Energy LLC, e drejtuar nga Joseph Flynn, vëllai i lobistit aktual të Dodik-ut dhe ish-këshilltarit të sigurisë kombëtare të Trump-it, Michael Flynn, si dhe Jesse Binnall, një ish-avokat i Trump-it.

Interkoneksioni Jugor do ta lidhë Bosnjën me terminalin LNG në ishullin kroat Krk, duke mundësuar furnizimin me gaz nga Shtetet e Bashkuara. Ideja është që gazi rus në Bosnjë të mbetet pjesë e së kaluarës. Alexander Grushko nuk foli publikisht për gazsjellësin gjatë qëndrimit të tij në Banja Luka, por qëndrimi i Moskës dihet tashmë: ajo e ka përshkruar projektin si “një bombë të vendosur nën integritetin e Bosnjës dhe Hercegovinës”.

Në një kthesë interesante, edhe BE-ja iu bashkua Rusisë në kritikat ndaj këtij gazsjellësi. The Guardian raportoi se Brukseli kundërshtoi faktin që një kompani e lidhur me Trump-in e mori kontratën pa tender, duke paralajmëruar se Bosnja, në përpjekjen për anëtarësim në BE, duhet t’i harmonizojë ligjet e saj me rregullat e bllokut.

Ironikisht, armiku më i madh i Perëndimit nuk është Lindja, por një fraksion perëndimor që vepron sipas rregullave lindore.

Serbia promovon projektin e saj prestigjioz Expo

Autoritetet në Serbi gjithashtu patën disa mosmarrëveshje me Brukselin këtë muaj, ndërsa në të njëjtën kohë pritën si zyrtarin rus Grushko – i cili mori pjesë në hapjen e konsullatës së nderit të Rusisë në Novi Sad – ashtu edhe ambasadorin e NATO-s Matthew Whitaker, i cili mbërriti përpara një stërvitjeje të përbashkët ushtarake Serbi-NATO në maj.

Disa lajme të mira erdhën nga Uashingtoni për kompaninë ende në pronësi ruse të naftës në Serbi, NIS.

Licenca e operimit u zgjat edhe një herë, ndërsa vazhdojnë bisedimet me kompaninë hungareze MOL për një marrje të mundshme të aksioneve ruse. Edhe pse kryeministri i ri i Hungarisë nuk ishte zgjedhja e preferuar e Trump-it, ai mund të ndihmojë ende në realizimin e një objektivi të rëndësishëm të agjendës së Trump-it – largimin e Rusisë nga harta energjetike e Ballkanit.

Një rregull i pashkruar në Uashington thotë se zëri yt dëgjohet aq sa investon financiarisht në të.

Serbia ka vendosur ta forcojë zërin e saj sa i përket Expo 2027, duke zgjatur kontratën me firmën lobuese në Uashington, Valcour LLC. Kontrata u nënshkrua nga ministri i Jashtëm Marko Djuriç dhe zgjat deri në nëntor 2026, me një kosto prej 65,000 dollarësh në muaj.

Sipas dokumenteve të disponueshme publikisht, firma – e drejtuar nga Matthew Mowers, një ish-aktivist i fushatës së Trump-it me lidhje të forta në Partinë Republikane – ka për detyrë promovimin e Serbisë si mikpritëse e Expo 2027. Megjithatë, aktivitetet e saj sugjerojnë diçka tjetër.

Në një raport që mbulon periudhën nga shtatori 2025 deri në mars 2026, Valcour deklaron se ka punuar për organizimin e takimeve midis ministrit të jashtëm serb dhe organizatave të njohura hebraike në Uashington, ka kontaktuar zyrtarë të Departamentit të Shtetit për çështje energjetike dhe ka komunikuar me ish-drejtorin e Qendrës Kennedy nën Trump-in dhe ish të dërguarin special të Trump-it për Serbinë dhe Kosovën, Richard Grenell.

Është e paqartë se cili ishte rezultati i këtyre aktiviteteve, por është e qartë se Serbia vazhdon të investojë në rrethin e Trump-it në Uashington, ndërsa njëkohësisht forcon lidhjet me Izraelin.

Duke folur për Expo 2027, ambasadori i Serbisë në SHBA, Dragan Sutanovac, organizoi një aktivitet promovues në rezidencën e tij në Uashington. Nëse ai vuri sërish këngët e Ceca-n, kjo mbetet e panjohur. Këtë herë ai nuk u mburr me përzgjedhjen muzikore në Instagram dhe verifikimi i pavarur nuk ishte i mundur, pasi ishin ftuar vetëm media të përzgjedhura.

Ftesa vetëm për disa media në aktivitete publike duket se është një rregull i ri sipas të cilit funksionon Ambasada Serbe në Shtetet e Bashkuara.

Pas spekulimeve se SHBA-ja mund të tërhiqte trupat e saj nga forca paqeruajtëse KFOR e udhëhequr nga NATO-ja në Kosovë, këtë muaj nga Nju-Jorku erdhi një mesazh i qartë se misioni i OKB-së në vend ka arritur “në fund të rrugës”.

Me këto fjalë, përfaqësuesja amerikane në OKB, Tamy Bruce, përmbylli deklaratën e saj, duke thënë se UNMIK-u nevojitet vetëm aty ku paqja nuk është e qëndrueshme dhe institucionet nuk janë të afta të funksionojnë në mënyrë të pavarur, dhe se Kosova nuk është më një rast i tillë, prandaj misioni duhet të mbyllet.

Prishtina, nga ana tjetër, i dërgoi një sinjal tjetër Uashingtonit. Pavarësisht turbulencave të brendshme politike, parlamenti i Kosovës miratoi unanimisht dërgimin e disa dhjetëra ushtarëve në Gaza për të marrë pjesë në një mision ndërkombëtar paqeruajtës të parashikuar në kuadër të planit të paqes Izrael-Hamas.

Kosova u angazhua për këtë si një nga anëtaret themeluese të “Kombeve të Bashkuara” private të Trump-it, Bordi i Paqes. Edhe pse kjo fazë e planit të paqes ende nuk është zbatuar në Gaza, Prishtina ka dërguar një sinjal të qartë përkushtimi dhe vullneti të mirë ndaj një administrate që pezulloi dialogun strategjik me Kosovën në shtator 2025.

Në një shfaqje të rrallë uniteti në parlamentin e Kosovës të premten, deputetët votuan unanimisht për ratifikimin e anëtarësimit të vendit në Bordin e Paqes, duke argumentuar se kjo do ta ndihmonte Kosovën të afrohej më shumë me SHBA-në.

Së fundi, një amerikan i njohur u bë shqiptar këtë muaj.

Ish-kryetarit të bashkisë së Nju-Jorkut, Eric Adams, i cili u mbështet fuqishëm në fushatën e tij nga diaspora shqiptare, iu dha shtetësia shqiptare e nderit.

Kur ky demokrat, të cilin Trump e shpëtoi nga ndjekja penale për korrupsion, të dalë në pension, ai mund të përfitojë nga atdheu i tij alternativ dhe të vizitojë Ishullin e Sazanit, ku dhëndri i Trump-it, Jared Kushner, planifikon të ndërtojë një kompleks luksoz.

Parlamenti shqiptar po ndihmon që kjo të bëhet e mundur duke miratuar ndryshime ligjore që u lejojnë “investitorëve strategjikë” si Kushner të realizojnë projekte pa tender. Duket se disa kapitale amerikane nuk janë veçanërisht të ndjeshme ndaj rregullave ballkanike.