Diplomacia “CEO” nuk funksionon: Si dështuan Kushner dhe Witkoff në provën iraniane

Nga fundi i marsit, ndërsa tensionet në Lindjen e Mesme po përshkallëzoheshin drejt një konflikti të hapur, Jared Kushner u shfaq në një skenë në Miami, jo si ndërmjetës diplomatik, por si drejtues i një fondi investimesh.

Lufta me Iranin kishte nisur prej javësh. Bombat binin mbi Teheran, ndërsa ngushtica strategjike e Hormuzit po kthehej në një pikë kritike për ekonominë globale.

Në këtë kontekst, deklarata e tij se “paqja nuk është shumë ndryshe nga biznesi” tingëlloi më shumë si një keqkuptim i thellë i realitetit sesa një filozofi e zbatueshme.

Bashkë me Steve Witkoff, i dërguari i posaçëm për misione paqeje, Kushner përfaqësonte një qasje të re të administratës Trump: diplomacinë si një seri marrëveshjesh të shpejta, të drejtuara nga instinkti i “deal-maker”-it.

Por Irani tregoi se kjo qasje ka kufij të qartë – dhe kosto të rënda.

Një mundësi e humbur

Në shkurt, SHBA-të kishin një dritare reale për të hyrë në negociata serioze me Iranin. Sipas ekspertëve të përfshirë në proces, pala iraniane kishte treguar fleksibilitet të pazakontë dhe kishte hedhur në tryezë një propozim që mund të shërbente si bazë për një marrëveshje të re bërthamore.

Megjithatë, sipas burimeve diplomatike, ekipi amerikan nuk arriti ta kuptojë plotësisht ofertën. Ajo që për negociatorët me përvojë do të ishte një mundësi për të ndërtuar një kompromis të qëndrueshëm, u interpretua si një kërcënim.

Në vend që të thellonin bisedimet, kërkesat ndryshonin vazhdimisht. Mungesa e një strategjie të qartë dhe e ekspertizës teknike u bë e dukshme përballë një ekipi iranian të përgatitur, i cili kishte përvojë nga marrëveshja bërthamore e vitit 2015.

Vetëm pak ditë më vonë, negociatat u shembën. Dy ditë pas një raundi kritik në Gjenevë, filluan sulmet ushtarake.

Diplomacia pa ekspertizë

Dështimi nuk ishte vetëm taktik – ishte strukturor.

Diplomacia moderne nuk është një proces i improvizuar. Ajo kërkon ekipe të gjera, ekspertë teknikë, njohuri të thelluara të kontekstit politik dhe kohë për të ndërtuar besim. Në kontrast, qasja e Kushner dhe Witkoff u karakterizua nga një rreth i ngushtë vendimmarrësish, mungesë ekspertize në çështje bërthamore dhe një mbivendosje rolesh në disa kriza njëkohësisht – nga Ukraina te Gaza.

Ndërkohë, përballë tyre ishte një aparat negociues i konsoliduar, i mbështetur nga ekspertë shkencorë dhe strategjikë.

Rezultati ishte i parashikueshëm: një disbalancë që e bëri të pamundur arritjen e një marrëveshjeje.

Nga dështimi diplomatik në krizë rajonale

Pasojat e këtij dështimi shkuan përtej tryezës së negociatave. Konflikti me Iranin u përshkallëzua shpejt, duke përfshirë aktorë të tjerë rajonalë dhe duke destabilizuar një nga arteriet më të rëndësishme të tregtisë globale – Ngushticën e Hormuzit.

Rritja e çmimeve të energjisë dhe ndërprerjet në tregti goditën ekonominë ndërkombëtare, ndërsa përpjekjet për armëpushim u zhvendosën nga aktorë të tjerë, si Kina dhe Pakistani. Ironikisht, paqja nuk erdhi nga “deal-maker”-ët, por nga diplomacia tradicionale.

Në këtë fazë, roli i Kushner dhe Witkoff u zbeh. Negociatat kaluan në duart e zëvendëspresidentit, duke sinjalizuar një ulje të besimit në qasjen e tyre.

Iluzioni i “deal-maker”-it

Në thelb, kriza me Iranin ekspozoi një iluzion të rrezikshëm: idenë se diplomacia mund të trajtohet si biznes.

Në biznes, marrëveshjet shpesh janë transaksionale dhe afatshkurtra. Në diplomaci, ato janë të ndërlikuara, të brishta dhe të mbështetura mbi ekuilibra të ndjeshëm politikë, historikë dhe ushtarakë.

Reduktimi i këtij kompleksiteti në një “puzzle” për t’u zgjidhur me intuitë rezultoi jo vetëm i pamjaftueshëm, por edhe i rrezikshëm.

Një mësim i kushtueshëm

Rasti i Iranit nuk është thjesht një dështim individual. Ai është një reflektim i një filozofie më të gjerë qeverisjeje që minimizon rolin e ekspertizës dhe institucionalizimit.

Në fund, diplomacia nuk është spektakël dhe as një seri marrëveshjesh të shpejta. Është një proces i gjatë, shpesh i padukshëm, që kërkon durim, njohuri dhe strukturë.

Dhe siç tregoi kjo krizë, kur këto elemente mungojnë, kostoja nuk është vetëm politike – por edhe njerëzore dhe globale.