Zgjedhja e vështirë në tryezën e Trump-it, që po çorienton presidentin

Ndërsa lufta në Iran ka hyrë në muajin e saj të dytë dhe ende nuk është caktuar asnjë negociatë mes palëve kryesore ndërluftuese, Presidenti Trump po përballet me disa vendime të ndërlidhura që do të përcaktojnë sa gjatë forcat amerikane do të qëndrojnë të përfshira në betejë dhe me çfarë lloj rreziqesh.

Zgjedhja më urgjente duket të jetë nëse ai duhet t’i ngushtojë objektivat e luftës me shpresën për të shtyrë përpara një zgjidhje të negociuar me një brez të ri drejtuesish iranianë. Duke folur me gazetarët të dielën në mbrëmje në bordin e Air Force One, zoti Trump e quajti udhëheqjen iraniane “një grup krejt tjetër njerëzish” që “kanë qenë shumë të arsyeshëm”. (Sekretari i tij i Shtetit, Marco Rubio, ishte dukshëm më skeptik.) Bërja e marrëveshjeve, siç e di zoti Trump, kërkon lëshime nga të dyja palët, ndonëse atij zakonisht nuk i pëlqen të shihet sikur po jep qoftë edhe një centimetër.

Por nëse iranianët vazhdojnë ta refuzojnë, duke pretenduar siç bënë të hënën se nuk ka asgjë për të diskutuar derisa Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli të ndalojnë bombardimin e territorit iranian, atëherë ai ka zgjedhje të tjera për të bërë.

Me më shumë se 4,000 marinsa dhe Divizionin e 82-të Ajror gati për të mbërritur në rajon, zoti Trump mund t’i japë forcë kërcënimit të tij për të marrë objektet eksportuese të naftës në ishullin Kharg, për të çliruar Ngushticën e Hormuzit dhe ndoshta për të sekuestruar rezervën iraniane të materialit bërthamor pothuajse në nivel bombe.

Por rreziqet e të tre këtyre hapave janë të jashtëzakonshme. Edhe vetë zoti Trump pranoi të dielën se, nëse do të dërgonte trupa për të marrë ishullin Kharg, mbajtja e tij në funksion do të kërkonte që ushtria amerikane “të qëndronte atje për një farë kohe”. E njëjta gjë vlen për hapjen e ngushticës, të cilën iranianët tani thonë se është territor i tyre sovran, dhe se anijet që duan të kalojnë do të duhet të paguajnë tarifat shumëmilionëshe që kanë nisur të vendosin.

Kontrolli i ngushticës nuk ishte fare çështje katër javë më parë, kur nisi lufta. Por pretendimi i Iranit për kontroll mbi trafikun e ka tronditur aq shumë sistemin global të tregtisë, saqë tani zë vend qendror në çdo diskutim për mënyrën si mund të zgjidhet konflikti.

“Ngushtica do të rihapet ose me pëlqimin e Iranit ose përmes një koalicioni ndërkombëtar që përfshin SHBA-në,” tha zoti Rubio të hënën.

Nëse përpjekja për ta rihapur dështon, shtoi zoti Trump në llogarinë e tij në rrjetet sociale, “ne do ta mbyllim ‘qëndrimin’ tonë të mrekullueshëm në Iran duke hedhur në erë dhe shkatërruar plotësisht të gjitha centralet e tyre elektrike, puset e naftës dhe ishullin Kharg, (dhe ndoshta të gjitha impiantet e desalinizimit!)” 

Duke lënë mënjanë për një çast faktin se sulme të tilla ndaj infrastrukturës civile pothuajse me siguri do të përbënin krim lufte sipas Konventave të Gjenevës, zoti Trump e di se Irani mund të kundërpërgjigjet ndaj objekteve të ngjashme në Gjirin Persik, me flotën e tij në pakësim të dronëve dhe raketave me rreze të mesme.

“Iranianët kanë arritur shkatërrimin e sigurt reciprok pa një armë bërthamore,” tha Robert S. Litwak, studiues në Universitetin George Washington, i cili ka shkruar gjerësisht për programin bërthamor të Iranit. “Nëse Trump sulmon infrastrukturën civile të Iranit, Irani do të shkatërrojë objektet përkatëse të energjisë dhe desalinizimit në Gjirin Persik.” 

Në zemër të dilemës strategjike të zotit Trump qëndron fakti se, edhe pasi ka goditur 11,000 objektiva, ai ende nuk ka arritur llojin e ndryshimeve politike në Iran për të cilat foli më 28 shkurt, kur nisi operacioni. Natyrisht, ai ende ka kohë: ai parashikoi një luftë që do të zgjaste katër deri në gjashtë javë dhe kanë mbetur gati dy javë në atë afat.

Karoline Leavitt, zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, u tha gazetarëve të hënën se “afati katër deri në gjashtë javë mbetet në fuqi”. 

Nëse kërkon më shumë kohë, siç e pranojnë tani shumica e zyrtarëve të lartë se mund të ndodhë, ata mendojnë se kanë hapësirën politike për ta blerë atë kohë shtesë.

Por, nëse dëgjon me kujdes zotin Trump dhe zotin Rubio, është e lehtë të shihet se objektivat po ngushtohen.

Gjatë fluturimit me Air Force One të dielën në mbrëmje, zoti Trump pretendoi tashmë një sukses të madh, duke argumentuar se në Iran kishte ndodhur tashmë “ndryshim regjimi”, edhe pse Garda Revolucionare Islamike dhe klerikët mbeten në krye të vendit.

Duke mjegulluar dallimin mes ndryshimit të sistemit qeverisës dhe ndryshimit të udhëheqësve, ai u tha gazetarëve: “Kemi pasur ndryshim regjimi”, duke shtuar: “Regjimi i parë u shkatërrua, u asgjësua, të gjithë janë të vdekur. Regjimi tjetër është kryesisht i vdekur.” Dhe ai këmbënguli se Irani tani ishte nën kontrollin e një “regjimi të tretë”, i cili është i përfshirë në negociata. Ai nuk i bëri thirrje popullit iranian të ngrihej, siç bëri kur nisi lufta një muaj më parë, për të marrë pushtetin dhe për të rrëzuar qeverinë e tyre, gjë që do të ishte ndryshim i vërtetë regjimi.

Ndërkohë, zoti Rubio postoi në llogarinë e Departamentit të Shtetit në rrjetet sociale një listë më të ngushtë objektivash, bashkë me atë që dukej si një thumbim ndaj mediave që kanë vënë në dukje ndryshimin e objektivave.

“Duhet t’i shkruani,” shkroi ai, para se të rendiste katër objektiva: shkatërrimin e forcës ajrore dhe marinës, “dobësimin e rëndë të aftësisë së tyre për lëshim raketash” dhe “shkatërrimin e fabrikave të tyre”. Por ai nuk përmendi eliminimin e kapacitetit bërthamor të Iranit, objektivi i deklaruar i menjëhershëm i nisjes së sulmit, dhe as mbrojtjen e protestuesve iranianë, të cilët u masakruan në rrugë në janar, çka e shtyu zotin Trump të deklaronte se ndihma ishte rrugës. Po ashtu, ai nuk përmendi në atë listë rihapjen e Ngushticës së Hormuzit.

Pak orë më vonë, zonja Leavitt dha listën e saj. Ajo shtoi “çmontimin e infrastrukturës së prodhimit të raketave dhe dronëve, dobësimin domethënës të aleatëve të tyre gjatë këtij operacioni dhe pastaj, sigurisht, parandalimin që Irani të mos marrë kurrë një armë bërthamore.” 

Ndërsa zoti Trump mburret se udhëheqësit iranianë po luten për të bërë një marrëveshje, disa zyrtarë të lartë të administratës Trump po minimizojnë privatisht progresin diplomatik. Zyrtarët thanë se bisedat në këtë fazë përshkruhen më mirë si “kontakte” sesa si “negociata” formale.

Ministri i Jashtëm i Pakistanit, Ishaq Dar, tha të dielën se vendi i tij do të presë bisedime mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit në ditët në vijim, ndonëse zyrtarë amerikanë thonë se asnjë takim nuk është caktuar. Të martën, zoti Dar po udhëton drejt Pekinit për të siguruar mbështetjen kineze për një kornizë që do të mundësonte bisedime SHBA-Iran.

Vizita në Pekin vjen pas një raundi të dytë konsultimesh të dielën mes ministrave të jashtëm të Pakistanit, Arabisë Saudite, Turqisë dhe Egjiptit, një grupim që është mbledhur dy herë në 10 ditë ndërsa fuqitë rajonale kërkojnë një mënyrë për të frenuar zgjerimin e konfliktit.

Zëvendëspresidenti JD Vance, i cili pritet të marrë pjesë në çdo takim ballë për ballë nëse ai konfirmohet, është planifikuar të udhëtojë javën e ardhshme në Hungari për të treguar mbështetje për kryeministrin Viktor Orban. Disa zyrtarë kanë thënë se ai udhëtim mund të përfshijë edhe një ndalesë tjetër për negociata nëse zyrtarët iranianë bien dakord të takohen.

Zoti Trump nuk e ka përjashtuar shtimin e agresionit ushtarak nëse zgjidhja diplomatike vazhdon t’i shpëtojë. Por ndërsa presidenti përballet me sfida të brendshme për shkak të luftës, të përkeqësuara nga një mbyllje e pjesshme e qeverisë, disa prej aleatëve të tij shpresojnë që ai të gjejë një fund të konfliktit brenda afatit të tij gjashtëjavor.

Dhe për të përballuar disa nga këto sfida ekonomike, zoti Trump mund t’u bëjë thirrje vendeve arabe të ndihmojnë në mbulimin e kostove që lidhen me luftën. Kur një gazetar vuri në dukje se Kuvajti, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe ndihmuan në pagesën e luftës së Gjirit në fillim të viteve 1990 dhe pyeti zonjën Leavitt nëse zoti Trump dëshironte një marrëveshje të ngjashme, ajo tha se presidenti ishte “shumë i interesuar” për këtë.

“Nuk dua ta paraprij atë në këtë pikë,” tha ajo. “Por sigurisht që është një ide që e di se ai e ka dhe diçka për të cilën mendoj se do të dëgjoni më shumë prej tij.” 

New York Times