Rendi i ri botëror i Trump është bërë realitet dhe Evropa duhet të përshtatet shpejt

Qendra e Mynihut është më e njohur për dyqanet elegante dhe makinat e shpejta tërheqëse, por tani rrugët e saj janë të mbushura me postera që reklamojnë dronë të gjeneratës së ardhshme.

“Siguria e Evropës në ndërtim e sipër” krenohet me sloganin në një set fotografish tërheqëse bardh e zi, të zbukuruara në një kishë të veshur me skela në një nga bulevardet më të njohura për këmbësorë të këtij qyteti.

Një shfaqje kaq publike pa ndjesë e fuqisë ushtarake do të kishte qenë e paimagjinueshme këtu vetëm pak vite më parë, por bota jashtë Gjermanisë po ndryshon me shpejtësi dhe po e merr edhe këtë vend me vete.

Rajoni jugor i Bavarisë është bërë qendra kryesore e teknologjisë së mbrojtjes në Gjermani, duke u përqendruar në inteligjencën artificiale, dronët dhe hapësirën ajrore.

Njerëzit këtu, si shumica e evropianëve të tjerë, thonë se ndihen gjithnjë e më të ekspozuar – të shtrënguar midis një Rusie ekspansioniste dhe një Kine ekonomikisht agresive në lindje, dhe një ish-miku më të mirë, Shteteve të Bashkuara, në perëndim.

Sipas një sondazhi të kohëve të fundit të Eurobarometrit, më shumë se dy të tretat e evropianëve (68%) mendojnë se vendi i tyre është nën kërcënim.

Këtë vjeshtë, Zyra Federale e Mbrojtjes Civile dhe Ndihmës për Fatkeqësitë e Gjermanisë paralajmëroi për herë të parë që nga Lufta e Ftohtë se lufta nuk është më “e pamundur”.

Ndërsa thekson se ky është një vend i sigurt, ajo gjithashtu rekomandon që gjermanët të mbajnë furnizime ushqimore për tre deri në dhjetë ditë në shtëpi. Për çdo rast.

Gjermania është donatori numër një i vetëm i ndihmës ushtarake dhe të tjera për Ukrainën, tani që SHBA-të kanë ndaluar çdo ndihmë të re të drejtpërdrejtë. Sondazhet e opinionit sugjerojnë se votuesit këtu duan të ndihen më të mbrojtur edhe në shtëpi.

Pyetja për këtë vend, së bashku me të tjerët në Evropë, është nëse aleancat tradicionale me SHBA-të, në NATO dhe BE mund të jenë të mjaftueshme, apo nëse duhet të diversifikohen në koalicione ad-hoc së bashku me kombe të tjera me të njëjtat ide, si Australia, Koreja e Jugut dhe Japonia?

Marrëdhënie të pasigurta

Deri në vitin 2029, buxheti i mbrojtjes gjermane do të jetë më i lartë se buxheti ekuivalent i Mbretërisë së Bashkuar dhe Francës së bashku, më theksoi Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte.

Ai i përshkroi 150 miliardë eurot që ata thonë se do të shpenzojnë për mbrojtje si “një shumë marramendëse”.

Është diçka që Shtetet e Bashkuara e vënë re dhe e vlerësojnë, tha ai. Donald Trump nuk është presidenti i parë i SHBA-ve që këmbëngul që Evropa të bëjë më shumë për sigurinë e saj, megjithëse toni i tij ka qenë dukshëm më kërcënues se ai i paraardhësve të tij.

Gjendja e pasigurt e marrëdhënieve transatlantike ishte fokusi kryesor i Konferencës së Sigurisë së Mynihut (MSC) këtë fundjavë. Është takimi më i madh vjetor i mbrojtjes në botë, që bashkon udhëheqës, ekspertë të sigurisë dhe industri të mbrojtjes.

Ndërsa është e lehtë t’i konsiderosh takimet e mbushura me fjalime si këto si takime të gjata e të fryra, në kohët e trazuara që jetojmë, ato mund të bëjnë një ndryshim – veçanërisht takimet private joformale midis vendimmarrësve globalë, larg shkëlqimit të kamerave.

Fjalimi më i pritur – dhe për disa më i prituri me padurim – në konferencën e këtij viti ishte ai i Sekretarit të Shtetit të SHBA-ve, Marco Rubio, i cili përfaqësoi administratën Trump këtu.

Udhëheqësit evropianë dhe diplomatët e lartë ishin vërtet në ankth. Por pse iu dha kaq shumë rëndësi një fjalimi të thjeshtë 30-minutësh?

Kjo është sepse marrëdhëniet Evropë-SHBA nuk kanë qenë kurrë kaq të tendosura sa janë tani, gjatë 80 viteve të fundit që nga Lufta e Dytë Botërore. Dhe kjo nuk është një përplasje midis miqve që do të kalojë lehtë.

Danimarka ende e tërbuar

Në pak më shumë se 12 muajt që kur Trump u kthye në Shtëpinë e Bardhë, ai herë pas here ka fyer dhe minuar udhëheqësit evropianë, ka vendosur tarifa të larta mbi eksportet e tyre dhe, më tronditëse nga të gjitha, ka kërcënuar sovranitetin danez mbi territorin e saj, Groenlandën, duke refuzuar për një kohë të përjashtojë marrjen e ishullit me forcë.

Duke folur në MSC të shtunën, kryeministrja e Danimarkës, ende qartësisht e tërbuar, Mette Frederiksen, tha se planet e Trump për Groenlandën mbetën “të njëjta” pavarësisht bisedimeve trepalëshe të vazhdueshme midis përfaqësuesve të Groenlandës, SHBA-ve dhe Danimarkës.

Trump ka përjashtuar marrjen e Groenlandës me forcë ushtarake për momentin dhe është tërhequr (të paktën për momentin) nga vendosja e sanksioneve ekonomike ndaj aleatëve, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, Francën dhe Gjermaninë, që po pengonin SHBA-të të merrte ishullin Arktik.

Por besimi transatlantik u dëmtua rëndë.

Fuqitë evropiane e shohin Trumpin një president vërtet transaksional që nuk mendon aspak për shfrytëzimin e sigurisë ose marrëdhënieve ekonomike me aleatët e tij më të ngushtë për të marrë atë që dëshiron. Për shembull, pak para se të rizgjidhej president, ai u tha evropianëve se SHBA-të nuk do t’i mbronin kombet që nuk paguanin për mbrojtjen.

Megjithatë, është e vërtetë që Evropa është mbështetur në mbulesën e sigurisë së Amerikës për dekada të tëra. Kritikët në SHBA argumentojnë se kombet evropiane kanë qenë në gjendje të drejtojnë shtete bujare të mirëqenies sociale për dekada të tëra, ndërsa Washingtoni mbuloi shpenzimet për sigurinë.

Ministri i mbrojtjes i Gjermanisë, Boris Pistorius, më tha të shtunën: “Ne u mësuam me mbështetjen e fortë nga SHBA; ne u mësuam me zonën tonë të rehatisë në të cilën jetonim. Kjo kohë ka mbaruar, padyshim ka mbaruar”, tha ai. “Washingtoni kishte të drejtë”.

Por kriza mbi Groenlandën dhe veprime të tjera nga administrata Trump – siç ishte kur ndaloi përkohësisht ndarjen e inteligjencës me forcat ukrainase marsin e kaluar, duke i lënë ato të verbra në fushën e betejës, me qëllim që të ushtronte presion mbi Kievin që të angazhohej në bisedime paqeje me Moskën – kanë lënë plagë të thella dhe një ndjenjë shqetësuese të kujdesit transatlantik.

Prandaj edhe frika në Mynih para se Rubio të dilte në skenë.

Në fund, fjalët e tij ishin të mbushura me një ndjenjë afërsie historike. “Ne duam që Evropa të jetë e fortë”, tha ai. “Dy luftërat e mëdha të shekullit të kaluar shërbejnë për ne si një kujtesë e vazhdueshme se në fund të fundit fati ynë është dhe do të jetë gjithmonë i ndërthurur me tuajin”.

Një fjalim besnik

E gjeta domethënëse që kaq shumë politikanë evropianë dhe politikanë në audiencë u hodhën nga ngrohtësia e fjalëve të tij, duke u ngritur në këmbë për të duartrokitur sekretarin e Shtetit të SHBA-ve.

Ata u ndjenë qartë të lehtësuar që ai nuk e kishte kërcënuar ose qortuar Evropën siç bëri Zëvendëspresidenti i SHBA-së JD Vance në MSC të vitit të kaluar.

Por për ata që po dëgjonin me vëmendje, fjalimi i Rubios ishte besnik ndaj temave afër zemrës së administratës Trump dhe të vështira për t’u gëlltitur nga shumë udhëheqës evropianë: veprimi kundër klimës, skepticizmi ndaj globalizimit, multilateralizmi, migrimi dhe pro ndërtimit të një epoke të re të qytetërimit të krishterë perëndimor.

Rubio ishte i qartë: SHBA nuk ishte e interesuar që aleatët të ngjiteshin pas status quo-së së vjetër. Ajo donte të krijonte një rrugë të re, idealisht përkrah Evropës, por vetëm nëse ndante të njëjtat vlera.

Kjo ofertë e SHBA-ve për partneritet të ngushtë ishte e kushtëzuar dhe mungonte një ndjenjë kompromisi.

“Pak si një partner (psikologjikisht) abuziv”, tha një diplomat evropian, duke folur sinqerisht në kushte anonimiteti. “Ai i kujtoi Evropës se sa e mrekullueshme ishte marrëdhënia (transatlantike), por më pas kaloi në shtrëngim: Nëse doni që gjërat të jenë mirë mes nesh në të ardhmen, duhet të bëni siç them unë!”

Një tjetër diplomat theksoi se, ndërsa fliste për vlerat e përbashkëta, ishte domethënëse, tha ai, që nga të gjitha vendet evropiane ku Rubio mund të kishte shkuar pasi mbajti fjalimin e tij në Gjermani, ai zgjodhi të vizitonte Sllovakinë dhe Hungarinë përpara se të kthehej në SHBA.

Ato shihen nga Brukseli si dy nga anëtarët më problematikë të BE-së, të dyja me kryeministra nacionalistë euroskeptikë që kundërshtojnë dërgimin e ndihmës ushtarake në Ukrainë dhe që janë të ashpër ndaj migracionit.