Bota me sytë nga Mynihu – SHBA paralajmëron Europën për një epokë të re

Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ka folur për një moment përcaktues dhe një “epokë të re” ndërsa udhëton drejt Europës për të mbajtur një fjalim të rëndësishëm në Konferencën e Sigurisë në Mynih.

Rubio do të drejtojë delegacionin amerikan në ngjarjen e parë të madhe globale që prej kur presidenti Donald Trump kërcënoi sovranitetin danez me premtimin për të aneksuar Groenlandën.

Presidenti francez Emmanuel Macron ka këmbëngulur se Europa duhet të përgatitet për pavarësi nga SHBA, ndërsa Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka theksuar se lidhjet transatlantike janë po aq të forta dhe të rëndësishme sa kurrë më parë.

Lufta në Ukrainë, tensionet me Kinën dhe një marrëveshje e mundshme bërthamore mes Iranit dhe SHBA-së janë gjithashtu në axhendë ndërsa konferenca e sigurisë nis punimet.

“Bota po ndryshon shumë shpejt përpara syve tanë,” u tha Rubio gazetarëve, kur u pyet nëse mesazhi i tij për europianët do të ishte më pajtues se një vit më parë.

“Jetojmë në një epokë të re në gjeopolitikë dhe kjo do të kërkojë nga të gjithë ne të rishqyrtojmë se si duket kjo situatë dhe cili do të jetë roli ynë.”

Në konferencën e vitit të kaluar, zëvendëspresidenti amerikan JD Vance kritikoi ashpër Europën, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, për politikat mbi lirinë e shprehjes dhe emigracionin. Fjalimi i tij shkaktoi një vit tensioni të paprecedentë transatlantik.

Rreth 50 liderë botërorë pritet të marrin pjesë në ngjarjen e këtij viti, ku do të diskutohet mbrojtja europiane dhe e ardhmja e marrëdhënieve transatlantike, në një kohë kur angazhimet amerikane ndaj NATO-s janë vënë në pikëpyetje.

Tensionet janë shtuar muajt e fundit, pasi Trump ka deklaruar vazhdimisht se Groenlanda është jetike për sigurinë kombëtare të SHBA-së, duke pretenduar pa prova se ajo ishte “e mbuluar me anije ruse dhe kineze”.

Kryeministrja daneze Mette Frederiksen u tha gazetarëve se planifikon të takohet me Rubion për të diskutuar kërcënimet amerikane për të marrë territorin gjysmë-autonom të Danimarkës nga aleati i saj në NATO.

Këto kërcënime janë parë nga shumë liderë europianë si një moment kthese që ka dëmtuar besimin ndaj aleatit më të madh.

Përpara konferencës, tetë ish-ambasadorë amerikanë në NATO dhe tetë ish-komandantë të lartë amerikanë në Europë publikuan një letër të hapur duke i bërë thirrje Uashingtonit të ruajë mbështetjen për aleancën perëndimore të mbrojtjes.

“Larg të qenit një bamirësi”, thanë ata, NATO është një “shumëfishues force” që i lejon SHBA-së të ushtrojë pushtetin dhe ndikimin e saj “në mënyra që do të ishin të pamundura, ose tepër të kushtueshme për t’u arritur e vetme”.

Marrëdhënia transatlantike ka hyrë në një fazë tensioni të shtuar pas vendosjes së tarifave nga presidenti republikan dhe sugjerimeve në strategjinë amerikane të sigurisë kombëtare se vendet europiane mund të mos mbeten “aleatë të besueshëm” në afat të gjatë.

Ministri i Jashtëm holandez, David van Weel, i tha BBC-së se e pranon se “bota ka ndryshuar” dhe shpreson që “lidhja transatlantike” të mbetet “e fortë”.

Ai tha se Holanda duhet të “rrisë angazhimin” për sigurinë e saj, por paralajmëroi se “do të duhet kohë para se të mund të marrim realisht barrën e sigurisë nga amerikanët në Europë”.

Holanda ishte ndër aleatët e NATO-s që vitin e kaluar ranë dakord të rrisin shpenzimet e mbrojtjes në 5% të prodhimit të brendshëm bruto deri në vitin 2035, pas muajsh presioni nga Trump.

Rubio pritet të shmangë qasjen e ashpër të Vance-it nga viti i kaluar, por kur u pyet nëse do të ishte më pajtues, ai tha se europianët “duan të dinë se ku po shkojmë, ku do të donim të shkonim dhe ku do të donim të shkonim së bashku me ta”.

Pak orë para se kancelari gjerman Friedrich Merz të hapte konferencën në Mynih, ministri i Jashtëm Johann Wadephul tha në televizionin publik gjerman se qëllimi ishte të përcaktohej së bashku se çfarë e mban NATO-n të bashkuar dhe t’i tregohej SHBA-së se edhe ajo ka nevojë për Europën.

Presidenti Macron do t’i drejtohet gjithashtu konferencës, pasi muajin e kaluar në Forumin Ekonomik Botëror në Davos deklaroi se tani “nuk është koha për imperializëm apo kolonializëm të ri”.

Pas një jave politike të trazuar në vend, edhe kryeministri britanik Sir Keir Starmer do të udhëtojë drejt Mynihut, ku pritet të takohet me Merz dhe Macron, përpara se t’i drejtohet samitit të shtunën në mëngjes.

Kryetari i konferencës, Wolfgang Ischinger, në një raport para ngjarjes, tha se për breza me radhë aleatët e SHBA-së jo vetëm që janë mbështetur në fuqinë amerikane, por edhe në një kuptim të përbashkët të parimeve që mbështesin rendin ndërkombëtar.

“Sot, kjo duket shumë më pak e sigurt, duke ngritur pyetje të vështira për formën e ardhshme të bashkëpunimit transatlantik dhe ndërkombëtar.”

Diplomati gjerman tha se politika e jashtme e Shtëpisë së Bardhë “po e ndryshon tashmë botën dhe ka nxitur dinamika, pasojat e plota të të cilave sapo kanë filluar të shfaqen”.